Mirejo

FIN / FINO

2009-04-27T08:19:00.000-07:00

Ce blog est plein.
Il se termine quand je quitte l’Asie en avril 2009.
Si vous voulez suivre mes prochains voyages et mes prochaines considérations sur notre monde, lisez

mirejo2.blogspot.com
http://mirejo2.blogspot.com/

Là, vous trouverez le récit de mon séjour en Amérique du Nord, au Canada, en mai 2009. Ensuite, je m'exprime sur

mirejo3.blogspot.com

http://mirejo3.blogspot.com/

LA PAIX : MA VOIE

L’ESPERANTO : MA VOIX

Je salue et remercie tous mes lecteurs.

Tiu ĉi blogo estas plena. Ĝi finiĝas, kiam mi forlasas Azion en aprilo 2009.

Kaze ke vi deziras sekvi miajn venontajn vojaĝojn kaj miajn venontajn konsiderojn pri nia mondo, bonvolu legi

mirejo2.blogspot.com

http://mirejo2.blogspot.com/

Tiu blogo rakontas pri mia restado en Nordameriko en majo 2009. Poste mi esprimas min sur

mirejo3.blogspot.com

http://mirejo3.blogspot.com/

PACO : MIA VOJO

ESPERANTO : MIA VOĈO

Mi salutas kaj dankas ĉiujn miajn legantojn.

TASHI

2009-04-26T09:50:00.000-07:00

TASHI est une ville proche de l'aéroport de Taipei, Taiwan. On y trouve une ancienne villa, un centre ville avec de belles maisons et de beaux temples.

TASHI estas urbo proksime de la flughaveno de Taipei, Tajvano. Tie oni povas vidi malnovan vilaon, urbocentron kun belaj domoj kaj belaj temploj.

NATUR'

2009-04-26T09:25:00.001-07:00

J’ai vu ces diverses plantes ici à Taiwan et je les ai photographiées. Dans des jardins, des parcs, des champs, dans la nature. Sont-elles indigènes ? Importées ? Quel nom portent-elles ? Veuillez ne pas vous adresser à moi pour obtenir de tels renseignements.

Tiajn plantojn mi vidis en Tajvano kaj fotis. En ĝardenoj, en parkoj, en kampoj, en la naturo. Ĉu enlandaj plantoj ? Ĉu importitaj ? Kiun nomon ili havas ? Bv ne demandi al mi.

PIERRES / ŜTONOJ

2009-04-22T09:12:00.000-07:00

Sur les anciennes peintures chinoises, on voit parfois des pierres, des pierres superbes aux veines colorées de beige ou de brun. J’en ai vu près de Pingtung.

Sur la malnovaj ĉinaj pentraĵoj oni foje vidas ŝtonojn, belegajn ŝtonojn kun helbrunaj aŭ malhelbrunaj strioj. Mi vidis tiajn proksime de Pingtung.

TAIWAN 2 / TAJVANO 2

2009-04-18T06:40:00.000-07:00

Quand j’enseignais l’éducation civique, je présentais à mes élèves de 15 ans les faits suivants :

POUR FAIRE UN PAYS, IL FAUT

Un nom
Un peuple
Un territoire, donc des frontières
Une constitution
Un drapeau
Un hymne
La reconnaissance des autres Etats
Maintenant que je me trouve à Taiwan, je reprends cette liste point par point et j’analyse.

UN NOM
Le nom officiel est « République de Chine (Taiwan) ». Dans l’avion, sur les papiers d’immigration, j’ai lu R.O.C.Taiwan. L’ancien nom est Formose.

UN PEUPLE
23 millions de Taiwanais vivent sur une île de 35 000 km2 dont une grande partie est montagneuse et boisée. Taiwan est donc plus petite que la Suisse (41 288 km2)….

UN TERRITOIRE
Oui, il est isolé dans l’océan, c’est une île.

UNE CONSTITUTION
Oui, elle existe.

UN DRAPEAU
Oui, voir photos.

UN HYMNE
Oui, voir photo et traduction.

LA RECONNAISSANCE DES AUTRES ETATS
Là, il y a problème. 23 Etats, tout petits Etats sans grande voix au niveau international, se sont risqués à reconnaître Taiwan. Les grandes puissances : non. Pas d’ambassades à Taipei. Taiwan a des représentations dans un grand nombre de pays : elles s’occupent d’aspects culturels et commerciaux. Pour info : je me suis présentée à l’aéroport de Taipei avec mon passeport suisse, j’ai reçu un tampon dedans et j’ai pu entrer sur le territoire. Donc pas de visa nécessaire pour les citoyens suisses. Des Taiwanais m’ont dit qu’il leur était difficile de voyager en Europe avec leur passeport de Taiwan.

En 2007 Taiwan a voulu entrer à l’ONU. Refus car l’ONU ne veut pas deux pays ayant le même nom. En 2008, il y a eu un vote ici à Taiwan sur l’adhésion à l’ONU sous le nom de Taiwan. La participation a été insuffisante, donc le vote – qui était positif – est non valable. Il faudrait donc que les Taiwanais se secouent et aillent voter la prochaine fois !! Les participations basses, la Suisse connaît…

Des Taiwanais me disent : « Nous ne sommes pas un pays ». « Nous sommes un pays sans voix. Le monde ne nous entend pas ». J’ai ressenti une grande tristesse chez beaucoup de Taiwanais sur le problème de leur pays qui n’en est pas un. Je pense au droit des peuples à décider d’eux-mêmes. Or ici, les Taiwanais sont en sandwich entre les grandes puissances, ils sont victimes de l’équilibre mondial des forces. Au niveau mondial, personne ne bouge, c’est un sujet tabou. La situation actuelle arrange les grandes puissances et les Taiwanais en pâtissent.

Si Taiwan devait déclarer formellement son indépendance, le grand voisin au drapeau rouge menace de lui déclarer la guerre. Par conséquent, une forte armée existe ici, qui mange le 16% des dépenses de l’Etat (merci wikipédia). A 20 ans, les jeunes hommes sont astreints au service militaire pour une durée d’un an. En fait, on est dans un état de guerre non terminée, et cela me fait étrangement penser à un autre lieu que j’ai visité il y a six mois : la Corée. La vie continue, le sud se développe dans une ambiance de tristesse à cause de la division de la péninsulea , le Nord pâtit, et le monde oublie….

Ici à Taiwan, j’ai discuté de politique sur une terrasse de restaurant, en face d’un poste de police. On est libre, on peut s’exprimer. On est en démocratie. Il y a un Parlement, des élections.

Le grand voisin au drapeau rouge note Taiwan dans la liste de ses provinces… Autre variante : il propose à Taiwan un statut spécial comparable à celui dont jouit Hong Kong et Macao. Mais les Taiwanais me disent : « La situation n’est pas comparable. Hong Kong et Macao sont chinois. Nous, nous avons notre culture, on est différents. »

Selon les diverses sources que j’ai consultées et selon mes amis ici, le problème est qu’il n’y a pas consensus dans la population. Les opinions sont divisées. Cela est sensible depuis que les relations avec le grand voisin se sont assouplies : des Taiwanais ont voyagé sur le continent et ont vu la situation là-bas. Ils découvrent les avantages de leur système taiwanais. Ils veulent rester Taiwanais. Même si le continent est leur pays d’origine.

Chez le grand voisin au drapeau rouge, j’ai passé quelques semaines en 2004. Dans mon travail au Congrès Universel, j’ai été gênée sans arrêt : interdictions sans fondement, ordres qui viennent d’on ne sait où, restriction des prestations sans raison, impératifs imposés abruptement… j’ai détesté. En plus, soldats et/ou policiers à tous les carrefours. J’ai poussé un soupir de soulagement quand j’ai quitté le territoire. Ce régime est une dictature affreuse, il bafoue les droits de l’homme, il s’est un peu ouvert pour faire progresser son économie et en retirer des bénéfices… et les Occidentaux y viennent pour investir et gagner de l’argent….Au Congrès Universel à Rotterdam (NL) en 2008, j’ai reçu en cadeau un petit opuscule dans la Langue Internationale de Zamenhof sur le pays du Toit du Monde publié par le grand voisin au drapeau rouge. Un tissu de mensonges… un outil de propagande… un scandale…

Des Taiwanais me disent : « Chaque année, nous sommes présents devant l’ONU à New-York quand il y a l’Assemblée Générale. Banderoles, manifestation. » Très bien. De telles actions sont à propager, à généraliser. Mais j’ai aussi attiré l’attention de mes amis sur le point suivant : leurs actions doivent être non-violentes. S’il y a des attentats, la communauté internationale ne peut soutenir un mouvement violent. Donc parler, se montrer, se manifester, faire du lobbyisme dans toutes les associations internationales et les ONG, oui ! Le Toit du Monde a choisi cette voie et il a un large soutien au niveau international. Au niveau de la société civile, seulement. Les gouvernements restent très timorés. Personne ne veut risquer d’indisposer le grand voisin au drapeau rouge…

En cas de guerre ici, la communauté internationale va-t-elle laisser faire ??? Là est la question.

Je suppose que, après la publication de ce texte, le grand voisin au drapeau rouge ne me donnera plus de visa. Ça m’est égal.

Il va de soi que j’ai obtenu ces renseignements en utilisant la langue internationale de Zamenhof.

Kiam mi instruis civitanecon, mi prezentis al miaj lernantoj 15jaraj jenajn faktojn :

Por fari landon, oni bezonas

Unu nomon
Unu popolon
Unu teritorion, do limojn
Unu konstitucion
Unu standardon
Unu himnon
Agnoskon fare de aliaj Ŝtatoj

Nun mi troviĝas en Tajvano, mi rekonsideras tiun liston punkton post punkto kaj analizas.

UNU NOMO
La oficiala nomo estas „Ĉina Respubliko (Taiwan) ». En la aviadilo sur paperoj por enmigrado mi legis « R.O.C Taiwan » (= Republic of China Taiwan). La malnova nomo estas Formozo.

UNU POPOLO
23 milionoj da Tajvananoj vivas sur insulo kun surfaco de 35 000km2, kies granda parto estas montaro kovrita de arbaro. Tajvano estas do pli malgranda ol Svislando (41 288 km2)…

UNU TERITORIO
Jes, ĝi estas izolita en oceano, temas pri insulo.

UNU KONSTITUCIO
Jes, ĝi ekzistas.

UNU STANDARDO
Jes, vidu la fotojn.

UNU HIMNO
Jes, vidu la foton kaj la tradukon.

AGNOSKO FARE DE ALIAJ ŜTATOJ
Tie estas problemo. 23 ŝtatoj, tute malgrandaj ŝtatoj, sen forta voĉo mondskale, riskis agnoskon de Tajvano. Grandaj potencoj : ne. Neniu ambasadejoj en Taipei. Tajvano havas reprezentejojn en pluraj landoj : ili okupiĝas pri kulturaj kaj komercaj aspektoj. Porinforme : mi alvenis al la flughaveno en Taipei kun mia svisa pasporto, mi ricevis stampon ene kaj mi povis eniri la teritorion. Konsekvence neniu vizo estas bezonata por svisaj civitanoj. Tajvananoj diris al mi, ke estas malfacile por ili vojaĝi tra Eŭropo per tajvana pasporto.

En la jaro 2007 Tajvano volis eniri UN-n. Rifuzo, ĉar UN ne volas havi du landoj kun sama nomo. En la jaro 2008 okazis voĉdono ĉi tie en Tajvano pri aniĝo al UN kun nomo Tajvano. La partopreno estis nesufiĉa, konsekvence la voĉdono – kiu estis jesa – estas malvalida. Oni devas skui la homojn ĉi tie kaj refari tian voĉdonon. Malaltaj partoprenoj en voĉdonoj, Svislando bonege konas tion….

Tajvananoj diras al mi : « Ni ne estas lando. » « Ni estas lando sen voĉo. La mondo ne aŭdas nin. » Mi observas grandan tristecon ĉe multaj Tajvananoj pri tiu problemo de ilia lando, kiu eĉ ne estas lando…. Mi pensas pri la rajto de ĉiu popolo decidi pri sia sorto, sia aparteno. Ĉi tie Tajvananoj estas en sankviĉo inter la grandaj potencoj, ili estas viktimoj de la tutmonda ekvilibro de la fortoj. Sur mondskala nivelo neniu moviĝas, temas pri tabuo. La nuna situacio estas agrabla por la grandaj potencoj kaj la Tajvananoj suferas pro tio.

Kaze ke Taiwan iam deklarus sian sendependecon, la granda najbaro kun ruĝa flago minacas per militodeklaro. Konsekvence ekzistas ĉi tie forta armeo, kiu formanĝas 16% de la tuta elspezo de la Ŝtato. (dankon wikipedia). En la aĝo de 18 la junaj viroj devas dum unu jaro militservi. Fakte la milito pludaŭras. Kaj pro tio mi devas pensi pri alia loko, kiun mi vizitis antaŭ ses monatoj: Koreio. La vivo plupasas, la sudo disvolviĝas en tristeco pri divido de la duoninsulo, la nordo suferas kaj la mondo forgesas…

Ĉi tie en Tajvano mi diskutis pri politiko sur restoracioteraso vidalvide de policejo. Oni estas libera, oni povas paroli. Oni estas en demokratio. Estas Parlamento, elektoj.

La granda najbaro kun ruĝa flago listigas Tajvanon ene de siaj provincoj…. Alia varianto : ĝi proponas al Tajvano la staman statuson, kiun havas Hongkong kaj Macao. Tamen Tajvananoj diras : « La situacio ne samas. Hongkong kaj Macao estas ĉinaj regionoj. Ni havas nian kulturon, ni ne estas samaj, oni ne povas kompari. »

Laŭ miaj fontoj kaj laŭ miaj amikoj ĉi tie la situacio estas komplika, ĉar ne regas samopiniado ene de la popolo. Tio ekzistas, de la momento, kiam la tensioj mildiĝis inter la du ŝtatoj kaj Tajvananoj povis iri al la kontinento. Ili povis vidi, kiel oni vivas tie, kaj komprenis, ke ili vivas pli bone sur sia insulo. Ili malkovras la avantaĝojn de sia politika sistemo. Ili deziras resti Tajvananoj. Eĉ se la kontinento estas ilia origina lando.

Ĉe la granda najbaro kun ruĝa flago mi pasigis kelkajn semajnojn en la jaro 2004. Dum mia laboro en la Universala Kongreso mi estis senĉese ĝenata : malpermesoj sen iu kialo, postuloj sen klara deveninstanco, limigo de helpoj sen iu pravigo, ordonoj kun abrupto… mi malŝategis. Plie staras soldatoj kaj/aŭ policistoj en ĉiu vojkruciĝo. Mi estis kontentega, kiam mi forlasis la landon. Tiu reĝimo estas aĉa diktaturo, ĝi malrespektas la homajn rajtojn, ĝi iom malfermiĝis por progresigi ekonomion kaj eltiri profitojn… kaj Okcidentanoj iras tien por investi kaj gajni monon… En la Universala Kongreso en Roterdamo (NL) en la jaro 2008 mi ricevis donace libreton en la internacia lingvo de Zamenhof pri la lando de la Tegmento de la Mondo, tiu libreto estis eldonita de la granda najbaro kun ruĝa flago. Nur mensogoj… pura propagandilo… skandalo….

Tajvananoj diras al mi : « Ĉiun jaron ni ĉeestas en Novjorko antaŭ la domo de UN, kiam kunvenas la Ĝenerala Asembleo. Banderoloj, manifestacio. » Bonege. Tiaj agadoj devas okazi pli ofte, pli grandskale. Sed mi atentigis miajn amikojn ĉi tie pri jena punkto : iliaj agadoj devas esti senperfortaj. Se okazas atencoj, la internacia komunumo ne povas subteni, apogi perfortajn agojn. Konsekvence indas agi, montri sin, manifestacii, fari lobiismon en ĉiuj eblaj internaciaj asocioj kaj NRO. La Tegmento de la Mondo elektis tiun vojon kaj havas vastan subtenon en internacia nivelo. En la civitana socio nur, la registaroj timas. Neniu riskas malkontentigi la grandan najbaron kun ruĝa flago…

En kazo de milito ĉi tie, ĉu la internacia komunumo lasos fari kaj silentos ??? Tie estas la demando.

Mi supozas, ke post aperigo de tiu ĉi dokumento la granda najbaro kun ruĝa flago ne plu donos al mi vizon por eniri la landon. Tio ne gravas por mi.

Kompreneble mi obtenis tiujn informojn uzante la internacian lingvon de Zamenhof.

Le drapeau de Taiwan ne flotte pas à Genève au siège européen de l'ONU.
La tajvana flago ne vidighas en Ghenevo, kie staras la chefa eùropa sidejo de UN.

PINGTUNG

2009-04-17T00:24:00.000-07:00

VILLE / URBO : PINGTUNG

(partie sud de l'île de Taiwan / suda parto de la insulo Tajvano)

PAYS / LANDO : TAIWAN

ECOLES / LERNEJOJ

TEMPLE / TEMPLO

J'ai pu être hébergée chez Shafina, spécialiste en médecine naturelle.

Mi povis tranokti en la domo de Shafina, kiu estas fakulo pri natura kuracado.

DIVERSITE LINGUISTIQUE / LINGVA DIVERSECO

2009-04-16T20:08:00.000-07:00

http://www.youtube.com/watch?v=k6R4KTmaXfs&feature=channel_page

Vous pouvez voir et entendre une interview sur ce sujet du président de l'EBLUL, le bureau européen des langues minoritaires (traduction non officielle du sigle EBLUL...), Monsieur Louarn. En français. Durée: 9 minutes.

Vi povas vidi kaj aùdi intervjuon pri tiu temo de la prezidanto de EBLUL, eùropa buroo pri minoritataj lingvoj (neoficiala traduko de la mallongigo EBLUL....), sinjoro Louarn. En franca lingvo. Daùro: 9 minutoj.

KAOHSIUNG

2009-04-15T03:34:00.001-07:00

KAOHSIUNG

Une grande ville dans la partie sud de Taiwan

Granda urbo en la suda parto de Tajvano

RUBA RUBA

2009-04-13T17:54:00.000-07:00

Cette femme est un grand maître.

Tiu virino estas granda majstro.

Ruba Ruba fait partie de l’ethnie des Paiwan, qui vit près de la ville de Pingtung au sud de Taiwan. Ruba Ruba à l’origine appartient au peuple Rukai. Elle a épousé un homme de l’ethnie Paiwan. Elle a réussi dans le réunion de deux cultures.Elle a 86 ans. Elle est illettrée. Depuis 1964 elle se consacre à l’artisanat de son peuple. Lors de notre excursion dans les montagnes, nous sommes arrivés à son village et l’avons trouvée par hasard, elle était en train de tisser à l’aide de feuilles séchées de « yuetao » (je dois trouver le nom de cette plante en français, mais je n’en ai pas encore eu le temps). J’ai été impressionnée par son regard vif.

Ruba Ruba apartenas al la etno Paiwan, kiu vivas proksime de la urbo Pingtung sude de Tajvano. Ruba Ruba origine apartenas al la popolo Rukai. Ŝi edziniĝis al viro de la etno Paiwan. Ŝi sukcesis en kunigo de du kulturoj. Ŝi estas 86jara. Ŝi ne kapablas legi nek skribi. Ekde 1964 ŝi dediĉas sian tempon al la kutimaj manlaboroj de sia popolo. Dum nia ekskurso en la montaro ni atingis ŝian vilaĝon kaj trovis ŝin tute hazarde, ŝi estis teksanta pere de sekigitaj folioj de « yuetao » (mi devas trovi la nomon de tiu planto, sed mi ne ankoraŭ trovis tempon por fari tion). Mi estis impresita de ŝia vigla rigardo.

Nous sommes arrivés dans le village des Paiwan, Ingrid, espérantiste taiwanaise, Saburo, espérantiste taiwanais prof d’anglais et de japonais, Golam, espérantiste iranien ami de Reza et moi. J’ai voulu faire des photos et je me suis promenée sur la place. Ingrid était avec moi. Par la fenêtre, j’ai vu Ruba Ruba en train de tisser. On nous a fait signe d’entrer dans sa maison. La conversation a commencé en chinois. Très vite j’ai compris que nous vivions là un moment inoubliable, un contact extraordinaire. Au bout de 20 minutes environ, j’ai suggéré à Ingrid de téléphoner aux deux messieurs restés sur la terrasse du bistrot pour qu’ils nous rejoignent.
Ils sont arrivés. Saburo a observé (il m’a expliqué après, car durant la conversation, il était clair que nous n’allions pas perdre de temps en commentaires divers) que Ruba Ruba parlait difficilement le chinois, avec un accent étranger et plein de mots japonais. Alors il a commencé à parler japonais avec elle et leurs échanges sont devenus très vifs. Ruba Ruba parlait par petites phrases avec une prononciation très claire. J’étais très heureuse car je pouvais suivre un peu la conversation, à environ 30 ou 40%. En chinois, zéro. Je pouvais donner une quittance en disant : « Wakarimasu. » (=je comprends). Il faut se souvenir que le Japon a colonisé Taiwan de 1895 à 1945, c’est la raison pour laquelle Ruba Ruba parle, à part sa langue ethnique, le japonais.

Ni alvenis en la vilaĝo de la popolo Paiwan, Ingrid tajvana esperantistino, Saburo tajvana esperantisto profesoro pri la angla kaj la japana lingvoj, Golam irana esperantisto amiko de Reza kaj mi. Mi volis foti kaj mi promenis sur la placo. Ingrid venis kun mi. Tra la fenestro mi vidis Ruba Ruba dum tekstado. Oni montris al ni, ke ni rajtas eniri la domon. Interparolado komenciĝis inter Ingrid kaj Ruba Ruba en la ĉina lingvo. Tre rapide mi komprenis, ke ni tiam estis en neforgesebla momento, en eksterordinara kontakto. Post ĉirkaŭ dudek minutoj mi sugestis al Ingrid, ke ŝi telefonu al la du viroj, kiuj restis sur la teraso de la restoracio, por ke ili venu.
Ili avenis. Saburo observis, (li klarigis tion al mi poste, ĉar dum la interparolado estis klare, ke ni ne volis perdi tempon en diversaj komentoj) ke Ruba Ruba parolis la ĉinan malfacile, kun eksterlanda akĉento kaj uzante multajn japanajn vortojn. Pro tio li ekparolis kun ŝi en la japana lingvo. La kontaktoj fariĝis viglaj kaj interesegaj. Ruba Ruba diris mallongajn frazojn kaj prononcis ĉion tre klare. Mi estis tre feliĉa, ĉar mi povis iom kompreni, mi povis sekvi la konversacion proksimume je 30 aŭ 40 procentoj. Mi povis doni kvitancon dirante « Wakarimasu » (= mi komprenas). Oni ne rajtas forgesi, ke Japanio havis Tajvanon kiel kolonion de 1895 ĝis 1945. Tio estas la kaŭzo, kial Ruba Ruba parolas krom sian etnan lingvon la japanan.

Elle nous a montré les nombreux articles de presse qui ont paru à son sujet. Elle a passé à la télévision. Elle a voyagé pour parler dans des universités à Taiwan, au Japon, en Allemagne, aux Etats-Unis. Elle nous a montré des photos d’elle avec mon ami Reza de Pingtung, avec une dame espérantiste des Pays-Bas. Elle nous a montré des diplômes et des distinctions. Il semble que Taiwan connaît le système des trésors nationaux vivants comparable à celui du Japon : elle doit en faire partie. (A prendre dans le sens de la supposition et dans le sens de l’obligation) (Voir le chapitre « Ningenkokuho » sur ce blog, 29 mars). J’ai pensé que j’allais parler d’elle sur mon blog, mais je ne lui ai pas demandé, premièrement parce qu’elle est déjà une personne publique, et deuxièmement parce qu’elle ne sait probablement pas ce qu’est un ordinateur, ni Internet ni un blog. On a tous dû écrire nos noms et pays d’origine.

Ŝi montris al ni multajn artikolojn, kiuj aperis pri ŝi. Ŝi vidiĝis en televido. Ŝi vojaĝis por paroli en universitatoj en Tajvano, Japanio, Germanio, Usono. Ŝi montris al ni fotojn de si kun Reza el Pingtung, kun esperantistino el Nederlando. Ŝi montris al ni diversajn diplomojn. Ŝajnas, ke Tajvano havas la saman sistemon de vivantaj naciaj trezoroj same kiel Japanio. Ŝi eble jam estas aŭ devas esti tia vivanta nacia trezoro. (Vidu ĉapitron « Ningenkokuho » sur tiu blogo la 29an de marto) Mi pensis, ke mi verkos pri ŝi sur mia blogo, tamen mi ne petis permeson de ŝi, unue ĉar ŝi jam estas publika personeco, kaj due ĉar ŝi verŝajne ne scias, kio estas komputilo, Interreto kaj blogo. Ni ĉiuj devis skribi niajn nomojn kaj devenlandon.

Elle nous a montré sa maison, toute en pierres. J’ai observé les supports en pierre en forme de champignons qui soutiennent le grenier. Je connais cette forme, qui est utilisée dans les Alpes suisses, au Valais, pour éviter que les souris ne mangent le grain. J’ai demandé l’explication de cette forme, elle a confirmé. Elle a vu que je connaissais, que je comprenais, et notre complicité s’est mise en route.

Ŝi montris al ni sian domon el ŝtonoj. Mi observis la ŝtonajn portilojn fungoformajn, kiuj portas la grajnorezervejon. Mi konas tiun formon, kiu estas uzata en la svisaj Alpoj en Valezo, por eviti, ke musoj formanĝu la grajnojn. Mi petis, ke ŝi klarigu pri tiu formo. Ŝi konfirmis. Ŝi konstatis, ke mi konas kaj komprenas, kaj niaj amikaj rilatoj komenciĝis.

Les hommes sont placés devant certains problèmes, comme celui des souris qui mangent le grain, et parfois, à deux extrémités du monde, ils arrivent aux mêmes solutions.

Homoj foje staras antaŭ problemo, kiel tiu de la musoj, kiuj formanĝas la grajnon. Okazas, ke hazarde en du finoj de la mondo ili alvenas al la sama solvo.

Elle nous a montré des objets anciens « mukashi mukashi » (= l’ancien temps), de « holandia jidai » (= l’ère hollandaise) donc la période qui remonte à 300 ou 400 ans quand les bateaux hollandais croisaient dans les eaux asiatiques…

Ŝi montris al ni malnovajn objektojn « mukashi mukashi » (= pratempo),

el « holandia jidai » (= erao de Holandanoj), do de la periodo antaŭ 300 aŭ 400 jaroj, kiam holandaj ŝipoj krozis en aziaj maroj…

Ruba Ruba a expliqué qu’il y a des pierres mâles et des pierres femelles. Je connais cela par mon copain colombien qui vit en Suisse. Pour préparer le « pachamanca », il cherche des pierres mâles qui n’éclatent pas dans le feu. Ruba Ruba a vu que j’acquiesçais, que je comprenais, que je connaissais, et notre complicité a encore grandi.

Ruba Ruba klarigis, ke ekzistas viraj kaj inaj ŝtonoj. Mi konas tion tra mia amiko el Kolombio, kiu vivas en Svislando. Por prepari „pachamanca“, li serĉas virajn ŝtonojn, ĉar ili ne frakasiĝas en la fajro. Ruba Ruba konstatis, ke mi jesis, ke mi komprenis, ke mi konis, kaj niaj amikaj rilatoj ankoraŭ kreskis.

Ruba Ruba a parlé des montagnes. J’ai compris « yama = montagne ». Elle a dit : Il y a des montagnes mâles et des montagnes femelles. Quand la montagne mâle s’approche de la montagne femelle, ils ont du plaisir ensemble et il en sort un liquide qui est à l’origine de la rivière. La forme de la rive à droite de la photo rappelle la forme du sexe de l’homme. La forme de la rive à gauche de la photo rappelle la forme du sexe de la femme.

Ruba Ruba parolis pri montoj. Mi komprenis « yama = monto ». Ŝi diris : Ekzistas viraj montoj kaj inaj montoj. Kiam vira monto kuniĝas kun ina monto, ili ĝuas kune kaj elvenas likvaĵo, kiu estas la origino de la rivero. La formo de la riverbordo dekstre de la foto pensigas pri formo de vira seksorgano. La formo de la riverbordo maldekstre de la foto pensigas pri formo de ina seksorgano.

Ruba Ruba s’est intéressée à moi, elle a observé attentivement mon visage, elle a pris mes mains, elle a tenu mes mains et elle les a observées.

Elle a dit : (je ne sais pas si je dois écrire tu ou vous, car cette distinction n’existe pas en japonais) Vous regardez autour de vous, vous voulez comprendre ce que vous voyez, ensuite vous l’expliquez aux autres. Vous travaillez sans cesse, vous ne prenez jamais de repos.

J’ai été très impressionnée et très touchée. J’ai passé presque deux heures avec elle, deux heures inoubliables.

Ruba Ruba interesiĝis pri mi. Ŝi atente observis mian vizaĝon, ŝi prenis miajn manojn, ŝi tenis miajn manojn, ŝi observis ilin.

Ŝi diris: Vi rigardas ĉirkaŭ vi, vi volas kompreni tion, kion vi vidas, poste vi klarigas tion al la aliaj. Vi senĉese laboras, vi neniam ripozas.

Mi estis tre impresita kaj kortuŝita. Mi pasigis preskaŭ du horojn kun ŝi, du neforgeseblajn horojn.

PAIWAN

2009-04-13T17:11:00.000-07:00

Paiwan est un peuple indigène de Taiwan. J’ai pu visiter le centre de cette ethnie dans la montagne près de la ville de Pingtung.
Il y a 70 000 personnes qui parlent paiwan à Taiwan. Il y a 30 000 personnes qui parlent romanche en Suisse.

Paiwan estas indiĝena popolo sur la insulo Tajvano. Mi povis viziti ties centron en la montaro apud la urbo Pingtung.
Estas 70 000 personoj, kiuj parolas paiwanan lingvon en Tajvano. Estas 30 000 personoj, kiuj parolas romanĉan lingvon en Svislando.

Artisanat : perles
Manlaboro pri bidoj

Objets fabriqués
Faritaj objektoj

A gauche, le drapeau de Taiwan. A droite, le drapeau des Paiwan.

Maldekstre la standardo de Tajvano. Dekstre la flago de Paiwan.

Personnes

Homoj

Pour le plaisir des yeux

Porokula plezuro

PANNES / PANEOJ

2009-04-13T05:24:00.000-07:00

Première panne : mon appareil photo
La vitre arrière est fendue. J’espère qu’il va tenir jusqu’à mon retour. Il m’est encore plus indispensable que ma brosse à dents.

Unua paneo : mia fotilo
La malantaŭa vitro fendiĝis. Mi esperas, ke ĝi restos en bona ordo ĝis mia reveno. Ĝi estas al mi ankoraŭ pli malhavebla ol mia dentobroso.

Deuxième panne : ma valise
J’attendais une panne au niveau des roulettes (trolley) ou de la fermeture-éclair. Et c’est la poignée qui s’est bloquée. Si je la fais rentrer complètement, je ne peux plus la ressortir. J’ai dû bricoler des manchons en papier collant pour éviter que quelqu’un ne commette l’acte irréparable de la rentrer complètement.

Dua paneo : mia valizo
Mi atendis paneon ĉe radetoj aŭ ĉe zipo. Tamen la tenilo ekstrikis. Se mi remetas ĝin komplete internen, mi ne plu povas retiri ĝin eksteren. Mi devis klopodi fari iujn bremsojn, por eviti, ke iu fuŝe metu ĝin internen denove.

Troisième panne : mes lunettes
Une vis s’est sauvée, j’ai dû trouver un opticien. Mes lunettes ont des verres progressifs qui me permettent de bien voir de près et de loin. Bien sûr, j’ai deux paires en réserve, l’une pour voir de près, l’autre pour voir de loin. Elles m’ont été bien utiles ces jours.

Tria paneo : miaj okulvitroj
Ŝraŭbo eskapis. Mi devis trovi optikiston. Miaj okulvitroj havas progresajn vitrojn, tio signifas, ke ili ebligas al mi vidi bone foren kaj proksimen. Kompreneble mi havas du rezervajn okulvitrojn, unu por vidi foren, unu por vidi proksimen. Ili grande utilis al mi dum tiuj ĉi tagoj.

Quatrième panne : une dent
J’ai eu des douleurs affreuses en arrivant à Taiwan. Il m’a fallu un dentiste en urgence. On a tourné dans le quartier et le troisième a été le bon. Il m’a fait un traitement de racine, il m’a donné des contre-douleurs, il m’a vu quatre fois sur trois jours. L’état de son cabinet n’atteignait pas l’état de ma salle de bains, qui lui n’atteint pas l’état du cabinet de mon dentiste suisse. Mais à certains moments, il ne faut pas faire la difficile. J’ai passé un jour au lit avec douleurs, puis je me suis remise. J’avais peut-être besoin d’un peu de repos….

Kvara paneo : dento
Mi havis fortegajn dolorojn alvenante al Tajvano. Mi bezonis urĝe dentiston. Ni promenis rondirante en la kvartalo kaj la tria dentisto akceptis min tuj. Li faris radikokuracadon, li donis al mi pilolojn kontraŭ doloroj, li flegis min kvarfoje dum tri tagoj. La stato de lia laborloko ne atingis la staton de mia banĉambro, kiu ne atingas la staton de la laborloko de mia svisa dentokuracisto. Tamen fojfoje oni ne devas esti tro postulema. Mi pasigis plenan tagon sur mia lito kun doloroj, poste mi resaniĝis. Eble mi bezonis iom da ripozo….

MASSAGE / MASAĜO

2009-04-13T05:04:00.001-07:00

J’ai bénéficié d’un massage des pieds, des jambes, des épaules et de la nuque. Un jeune homme qui parle espéranto et qui s’appelle Kevin – je suppose qu’il a un nom chinois mais je ne le connais pas – tient une clinique ici tout près et j’y suis allée. J’ai eu un grand bien-être pendant et après, bien que le massage soit à certains moments presque douloureux.

Je me suis souvenue de mon massage en Chine en 2004 : le jeune homme qui me massait me consultait en demandant : « OK ? » et si ça allait, je répondais « OK ! ». Au bout d’une heure, il a dit « Finish !»…

Ici à Pingtung (Taiwan), mon masseur m’a dit que, selon ses observations, je devais avoir souvent des maux de tête ; affirmatif, j’ai eu des migraines toute ma vie jusqu’à l’âge de 52 ans. Il m’a parlé du régime à tenir pour éviter les crises de goute. Il était très au courant. Je retourne me faire masser demain mardi.

Mi havis masaĝadon de piedoj, kruroj, ŝultroj kaj nuko. Juna viro esperantista nomita Kevin – mi supozas, ke li havas ĉinan nomon, tamen mi ne konas tiun nomon – estras klinikon ĉi tie tute proksime kaj mi iris tien. Mi sentis min tute bone dum kaj post la masaĝo, kvankam la masaĝo fojfoje estis preskaŭ doloriga.

Mi memoris pri mia masaĝo en Ĉinio en la jaro 2004 : juna viro, kiu masaĝumis min, konsultis min demandante : « OK ? » kaj kaze ke ĉio iris bone, mi respondis « OK ! ». Post unu horo li anoncis « Finish ! »…

Ĉi tie en Pingtung (Tajvano) mia masaĝisto diris al mi, ke laŭ liaj observoj mi certe havas ofte kapdolorojn ; jes prave ! Mi havis migrenojn, kapdolorojn dum mia tuta vivo ĝis la aĝo de 52 jaroj. Li priskribis al mi la dieton observendan kontraŭ podagro. Li sciis multon. Mi denove iros morgaŭ por ricevi masaĝon.

PAQUES / PASKO

2009-04-13T03:23:00.000-07:00

Le soir du dimanche 12 avril, j’étais invitée dans une communauté aborigène chrétienne qui fêtait Pâques. Repas en commun, tombola avec des vélos à gagner. Le prêtre était espagnol. Ambiance de fête.

Dimanĉe vespere la 12an de aprilo mi estis invitita en aboriĝena paroĥo, kiu festis Paskon. Komuna manĝo, loterio kun bicikloj kiel premioj. Pastoro estis Hispano. Etoso estis festa.

HAKKA

2009-04-13T03:05:00.000-07:00

Hakka est une langue parlée ici à Taiwan. Il existe diverses langues sur l’île de Formose. La plus répandue est le chinois. Ensuite vient le taiwanais. Ensuite vient le hakka. Ensuite viennent les langues des cultures aborigènes, indigènes, qui constituent 2 % d’une population de 23 millions d’habitants. Le chinois leur sert d’espéranto pour se comprendre entre eux.

Hakka estas lingvo, kiun oni parolas ĉi tie en Tajvano. Ekzistas pluraj lingvoj sur la insulo nomita Formozo. La plej ofta estas la ĉina. Poste venas la tajvana. Poste venas la hakka. Poste venas la lingvoj de la indiĝenaj popoloj, kiuj konsistas el du procentoj de loĝantaro de 23 milionoj da homoj. La ĉina lingvo utilas al ili kiel esperanto por reciproka interkompreniĝo.

FESTIVAL'

2009-04-12T18:19:00.001-07:00

Un jeune espérantiste de Pingtung nous a invités à son village proche. Un festival bouddhiste avait lieu ce dimanche, et ceci a lieu tous les trois ans.

Juna esperantisto el Pingtung invitis nin en sia proksima vilaĝo. Budhisma festivalo okazis en tiu dimanĉo kaj tio okazas ĉiun trian jaron.

Cortège avec groupes costumés (ci-dessus) et fête de famille (une cinquantaine de personnes) (ci-dessous).

Procesio kun kostumitaj grupoj (supre) kaj familia festo (kvindeko da personoj) (sube).

TRAFIK'

2009-04-12T18:06:00.000-07:00

TEMPLES / TEMPLOJ

2009-04-12T16:56:00.000-07:00

Temples à Pingtong et aux alentours. Sud de Taiwan.
Temploj en Pington kaj en la proksimeco de tiu suda tajvana urbo.

BEAUTES / BELECOJ

2009-04-12T16:29:00.000-07:00

La femme de Reza et ses élèves ont participé à l'élaboration de cette exposition à Kaohsiung.

La edzino de Reza kaj ties lernantoj partoprenis en la starigo de tiu ekspozicio en Kaohsiung.

REZA

2009-04-12T16:26:00.000-07:00

Reza Kheir Khah est un espérantiste iranien. Nous sommes en contact épistolaire depuis 25 ans, et pourtant nos chemins ne se sont jamais croisés ! Etant de ce côté-ci de la planète, j’ai décidé de mettre son lieu de résidence sur mon programme et me voici à Taiwan où il vit depuis 2000. Il a épousé une Taiwanaise.

Reza Kheir Khah estas irana esperantisto. Ni estas en letera kontakto ekde 25 jaroj, tamen ni neniam renkontiĝis! Ĉar mi estas en tiu ĉi flanko de la mondo, mi decidis meti lian loĝlokon en mian programon kaj jen mi estas en Tajvano, kie li loĝas ekde la jaro 2000. Li edziĝis kun Tajvanino.

TAIWAN / TAJVANO

2009-04-12T16:09:00.000-07:00

http://fr.wikipedia.org/wiki/Taiwan

http://eo.wikipedia.org/wiki/Tajvano

La surface de Taiwan est légèrement inférieure à celle de la Suisse.

La surfaco de Tajvano estas iom pli malgranda ol tiu de Svislando.

MARCHE / MERKATO

2009-04-10T19:19:00.001-07:00

PINGTUNG (TAIWAN)

1 CHF = ~ 30 TWD

CHANGEMENT / ŜANĜO

2009-04-09T05:39:00.001-07:00

CHANGEMENT

Ils ont les cheveux noirs et les yeux noirs et bridés, ils mangent avec des baguettes et se mettent parfois en position accroupie pour attendre. Ils utilisent des idéogrammes pour écrire. Je vois les mêmes légumes au marché.

Voilà les points communs entre les Japonais et les Taiwanais.

Tout le reste est différent.

Je ne vois plus d’écriture phonétique (hiragana et katakana que j’ai appris et que je peux lire), donc je ne peux plus rien lire ni comprendre.J’entends du chinois et du taiwanais autour de moi, ce sont des langues à tons, ça chante. Je comprends et je sais dire « che che » merci et « nihao » bonjour.
Les Japonais roulent à gauche, les Taiwanais roulent à droite. Les Taiwanais utilisent en masse les motos légères.
La nature est toute différente, les sortes d’arbres, toutes les plantes. On est plus au sud.
La température est estivale pour moi, j’ai dû plonger dans ma valise pour trouver des sandales et un maillot de coton.

Ici, vous voyez ma chemise de nuit qui sèche sur le balcon, en haut à gauche.

Les autres photos montrent le temple taoïste de Shenwei qui a été terminé il y a une année.

ŜANĜO

Ili havas nigrajn harojn kaj nigrajn kaj migdalformajn okulojn. Ili manĝas per manĝbastonetoj. Fojfoje ili atendas kaŭrante. Ili skribas per ideogramoj. Mi vidas la samajn legomojn en la vendejoj.

Jen la komunaj punktoj inter Japanoj kaj Tajvananoj.

Ĉio cetera estas malsama.

Mi ne plu vidas fonetikan skribadon (hiragana kaj katakana, kiujn mi lernis kaj kapablas legi), konsekvence mi nenion povas legi nek kompreni. Mi aŭdas ĉinan kaj tajvanan lingvon ĉirkaŭ mi, temas pri tonlingvoj, la parolantoj kantas. Mi komprenas kaj kapablas diri « che che » dankon kaj « nihao » saluton.

Japanoj veturas maldekstre, Tajvananoj veturas dekstre. Tajvananoj uzas multege da malgrandaj motorcikloj.
Naturo estas tute malsama, la arbospecoj, ĉiuj plantoj. Ni estas pli en la sudo.
La temperaturo estas por mi somera. Mi devis elfosi el mia valizo por trovi sandalojn kaj kotonan ĉemizon.

Ĉi tie vi vidas mian noktoĉemizon, kiu sekiĝas sur la balkono supre maldekstre.

La aliaj fotoj montras la taoisman templon Shenwei, kiu estis finkonstruita pasintan jaron.

VOYAGE / VOJAĜO

2009-04-09T05:12:00.000-07:00

J’avais hier un vol aéroport du Kansai – Taipei. Mon amie Masako san m’a accompagnée jusqu’à l’aéroport. Le vol de trois heures s’est bien passé. Mon collègue Reza d’Iran qui habite le sud de Taiwan avait mandaté une jeune fille pour me prendre en voiture à l’aéroport et me conduire à la gare du train rapide. J’ai fait une heure et demi de train rapide, un petit frère du Shin Kan Sen japonais, et je suis arrivée à Zouying. Là, deux dames m’attendaient avec une voiture et m’ont conduite à Pingtong chez Reza. Nous avons enfin pu faire connaissance après 25 ans de contacts épistolaires !!

Photo: gare de Kyoto, Monsieur et Madame Tahira.

Foto: gesinjoroj Tahira en Kyoto stacidomo.
Mi havis hieraù flugon de la flughaveno de Kansai al Taipei. Mia amikino Masako san akompanis min ĝis la flughaveno. La trihora flugo disvolviĝis bone. Mia kolego Reza el Irano sendis junan virinon al la flughaveno por preni min peraŭte kaj veturigi min al la stacidomo de la rapida trajno. Mi veturis per tiu trajno dum unu horo kaj duono, ĝi estas frateto de la japana Shin Kan Sen. Mi alvenis en Zouying. Tie du sinjorinoj atendis min kun sia veturilo kaj gvidis min al Pingtong al la domo de Reza. Ni povis finfine konatiĝi post 25jara leterkontakto !!

ADIEUX / ADIAùOJ

2009-04-09T04:56:00.000-07:00

Kara Mirejo,

Gratulon, ke vi faris admirindan vojaĝon per Esperanto,
ne plendante kontraŭ nekutimaj cirkonstancoj en Japanio.
Ankaŭ ni tre ĝuis kuneston kun vi, kaj atendas vian
revenon al Japanio.

Ĝis baldaŭ en Bjalistoko!

Xxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxx

Chère Mireille,

Félicitations pour le fait que tu aies fait ce voyage admirable au moyen de l’Espéranto sans te plaindre des conditions inhabituelles au Japon. Nous aussi avons eu beaucoup de plaisir avec toi et nous attendons ton retour au Japon.

A bientôt à Bialistok (en juillet 2009 les espérantophones se réuniront dans cette ville polonaise)

xxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxx

Kara s-ino Mirejo, saluton!

Mi estis tre felicxa intime konatigxi kun vi.
Bonan vojagxon al vi! Kaj mi povos denove vidi vin dum UK en Bjaristoko.
Gxis la revido!

Xxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxx

Chère Madame Mireille, salut!

J’ai été très heureuse de faire ta connaissance.
Bon voyage à toi et je pourrai te revoir à Bialistok pendant le Congrès.
Au revoir !

xxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxx

Kara Mireille,

Ja, venas la lasta nokto, kiun vi pasigas dum cxi-foja via
restado en Japanio.

Kio devas danki estas ne vi, sed ni. Vi vizitis nin en
Okayama 3 foje, kaj faris 2 publikajn prelegojn, rekonigante
al ni la grandajn diferencojn inter Svislando kaj Japanio je
geografio, politiko kaj popoloj. Ni bone ekkonis de vi ke
svisoj estas memstaraj, sendependaj. Vi ankaux gvidis nin,
cxeestante nian monatan kunsidon.
Ni ne forgesos tiajn intimajn tempojn, kiam ni kune kun vi
pasigis en Okayama.

Mi esperas ke vi suficxe aprezis cxeriz-floradojn ie en
Kioto, kio estis unu el viaj celoj sperti 3 japanajn
sezonojn.

Do, mi deziras belan revidon kun vi en Bjalistoko, kie mi
havos la sxancon legi vian rakontaran "Afrikanoj kaj Mi".

Transdonu miajn salutojn al via bela filino el la tuta mia
familio.

Bonan vojagxon!

PS. renkonte vin en Bjalistoko mi portu al vi tujpreparan
miso-supon.

Xxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxx

Chère Mireille,

Voici ta dernière nuit au Japon pendant ce voyage-ci.

Ce n’est pas toi qui dois remercier, c’est nous. Tu nous as rendu visite trois fois à Okayama et tu y as fait deux conférences publiques en nous présentant les grandes différences qui existent entre la Suisse et le Japon en géographie, en politique et au niveau des populations. Nous avons compris par ton entremise que les Suisses sont autonomes et indépendants. Tu nous as aussi enseigné en participant à notre réunion mensuelle.
Nous n’oublierons pas les moments intimes que nous avons passés avec toi à Okayama.

J’espère que tu as pu apprécier à ta guise la floraison des cerisiers quelque part à Kyoto, car ceci était un de tes objectifs : vivre trois saisons.

Bon, je te souhaite au revoir et à Bialistok où j’aurai la chance de lire ton recueil « Afrikanoj kaj mi ».

Transmets mes salutations à ta fille superbe et ceci de la part de toute ma famille.

Bon voyage !!

PS. Je t’apporterai à Bialistok une soupe miso instantanée.

xxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxx

JE REVIENDRAI AU JAPON / MI REVENOS AL JAPANIO

2009-04-06T17:26:00.001-07:00

http://fr.wikipedia.org/wiki/Japon

Le premier mai 2012, je reviendrai au Japon pour deux mois en demi.
Mon programme est déjà prêt et complet….

En 2012, le Congrès Mondial d’Espéranto (UK), auquel je dois participer vu que je représente la Suisse au comité de l’UEA, aura lieu soit à Pusan (Corée) soit à Hanoi (Vietnam) fin juillet. Je devrai donc revenir de ce côté-ci du monde. En avant première, un petit séjour au Japon, pourquoi pas ??

Cela aura lieu si ma santé et mes finances le permettent et si la santé du monde s’améliore (guerres, économie, climat, injustices de la répartition des richesses). Il y a du travail dans ces domaines, un travail énorme et une prise de conscience à mettre en route.

http://eo.wikipedia.org/wiki/Japanio

La unuan de majo 2012 mi revenos al Japanio por du monatoj kaj duono.
Mia programo jam pretas kaj plenas…

En 2012 la Universala Kongreso de Esperanto (UK), al kiu mi devas partopreni, ĉar mi reprezentas Svislandon en la Komitato de UEA, okazos aŭ en Pusan (Koreio) aŭ en Hanojo (Vjetnamio) fine de julio. Konsekvence mi devos reveni al tiu ĉi mondoparto. Kiel antaŭkongreso : restado en Japanio, kial ne ??

Tio okazos, kaze ke mia sano kaj miaj financoj ebligas tion, kaj kaze ke la sano de la mondo pliboniĝas (militoj, ekonomio, klimato, maljustaĵoj en disdivido de riĉecoj). Estas laboro en tiuj kampoj, enorma laboro kaj ekkonsciiĝo devas okazi.

HIGUCHI ICHIYO

2009-04-06T17:08:00.000-07:00

HIGUCHI ICHIYO

est une femme de lettres japonaise.

1872 - 1896

...vie courte, elle est décédée de tuberculose.

Son portrait orne les billets de 5000 yens.

http://fr.wikipedia.org/wiki/Ichiy%C5%8D_Higuchi

Temas pri japana verkistino.

1872 - 1896

...mallonga vivo, shi mortis pro tuberkulozo.

Portreto de shi ornamas la monbiletojn de 5000 enoj.

JE QUITTE LE JAPON / MI FORLASAS JAPANION

2009-04-06T15:51:00.000-07:00

Le 8 avril 2009, je quitte le Japon après 6 mois de séjour.

La okan de aprilo 2009 mi forlasas Japanion post sesmonata restado.

MASAKO SAN

2009-04-06T15:24:00.001-07:00

KARA MASAKO SAN

Masako san no ie wa watashi no kyoten desu.
(La domo de Masako san estas mia bazo.)

Kara kolegino (en la komitato de UEA)
Kara konatino
Kara amikino (de pluraj jaroj)
Kara patrino
Kara fratino
Kara invitantino
Kara gastigantino
Kara kunloĝantino
Kara KKS (konstanta kunlaborema sekretariino)
Kara kunparolantino
Kara aŭskultantino
Kara helpantino

MI DANKAS VIN

Vi akceptis min
Vi helpis
Vi skribis
Vi telefonis
Vi retmesaghumis
Vi printis
Vi portis
Vi kuris
Vi kuiris
Vi sekvis mian dieton
Vi trovis tion, kion mi bezonis
Vi inventis solvojn al miaj problemoj

MI AMAS VIN

Mirejo

CHERE MASAKO SAN

Masako san no ie wa watashi no kyoten desu.
(La maison de Masako san est ma base.)

Chère collègue (au comité d’UEA)
Chère connaissance
Chère amie (depuis plusieurs années)
Chère mère
Chère soeur
Chère invitante
Chère hôtesse
Chère commensale
Chère (SPP) secrétaire permanente et prête à collaborer
Chère collocutrice
Chère auditrice
Chère auxiliaire
(La traduction a été très problématique et reste très imparfaite….)

JE TE REMERCIE

Tu m’as accueillie
Tu as aidé
Tu as écrit
Tu as téléphoné
Tu as envoyé des courriels
Tu as imprimé
Tu as couru
Tu as fait la cuisine
Tu as suivi mon régime
Tu as trouvé ce dont j’avais besoin
Tu as inventé des solutions à mes problèmes

JE T’AIME

Mireille

BILAN / BILANCO

2009-04-06T05:07:00.001-07:00

BILAN

J’ai appris

À manier mon appareil photo
A utiliser plus de possibilités de mon ordinateur
A dire quelques phrases en japonais (pas appris dans des livres, mais sur le tas)
A m’orienter dans une gare ou un métro
A me conduire sans choquer les Japonais
A enlever mes souliers au bon endroit

J’ai appris

Des tas de termes en Espéranto et en français lors de la rédaction de mon blog
Des tas de choses sur le Japon
Des tas de choses sur la Suisse (avant de parler à cent étudiants de l’uni du Kansai, il fallait quand même que je sache le nom du président du Conseil Fédéral….) (Quand je visite systématiquement les 17 constructions appartenant au patrimoine mondial de l’UNESCO à Kyoto, je me pose la question de savoir combien il y en a en Suisse et je vais voir sur wikipédia…)

J’ai rencontré

des tas de gens, de toutes sortes, de tous milieux, de tous âges, de toutes professions.

J’ai discuté avec eux

de tas de choses, de la langue Espéranto qui nous relie, du mouvement de l’Espéranto, du Japon, de la Suisse, du monde, de l’écologie, de l’enseignement, de l’apprentissage, de la paix, de l’art, de choses personnelles, de choses intimes.

J’ai eu des contacts avec des pacifistes japonais très divers. Cela me motive pour mon action présente et future. A Uji le cinq mars, à Hiroshima, à Nagasaki, j’ai été bouleversée.

Ce séjour a été mille fois plus fructueux que ce que j’attendais. C’est une pierre milliaire dans ma vie, une étape très importante. Il y aura un avant et un après.

BILANCO

Mi lernis

Manipuli mian fotilon
Uzi pli da ebloj de mia komputilo
Diri kelkajn frazojn en la japana lingvo (mi ne lernis el libroj, mi lernis aŭskultante homojn)
Orientiĝi en stacidomo aŭ subtera trajno
Konduti sen ŝoki Japanojn
Forpreni miajn ŝuojn en la ĝusta loko

Mi lernis

Multajn vortojn en Esperanto kaj en la franca dum verkado por mia blogo
Multajn faktojn pri Japanio
Multajn faktojn pri Svislando (antaŭ ol alparoli cent gestudentojn en Kansai universitato, mi devis tamen scii la nomon de la prezidanto de la Federa Konsilio de Svislando…) (Kiam mi sistememe vizitadis la 17 mondheredaĵojn de UNESCO en Kyoto, mi demandis al mi, kiom estas en Svislando kaj mi tajpas en vikipedio por scii ….)

Mi renkontis

Multajn homojn, el iuj specoj, el iuj medioj, el iuj aĝoj, el iuj profesioj.

Mi diskutis kun ili

Pri multaj aferoj, pri la lingvo Esperanto, kiu ligas nin, pri la Esperanto movado, pri Japanio, pri Svislando, pri la mondo, pri ekologio, pri instruado, pri lernado, pri paco, pri arto, pri personaj aferoj, pri intimaj aferoj.

Mi havis kontaktojn kun japanaj pacbatalantoj tre diversaj. Tio donas al mi motivigon por mia agado nuna kaj estonteca. En Uji la kvinan de marto, en Hiroshima, en Nagasaki, mi estis forte kortuŝita.

Tiu restado estas milfoje pli fruktodona ol tio, kion mi antaùvidis. Estas mejloŝtono en mia vivo, tre grava etapo. Estos la antaŭo kaj la posto.

MI DANKAS

2009-04-06T03:23:00.000-07:00

MI DANKAS

Al la familio Tahira, Minoru san kaj Masako san
Al la esperantistoj en Japanio
Kiuj atendis min
Kiuj veturis kun mi
Kiuj veturigis min
Kiuj gvidis min
Kiuj telefonis al mi
Kiuj informis min
Kiuj helpis al mi
Kiuj skribis al mi
Kiuj aŭskultis min
Kiuj klarigis al mi
Kiuj fotis min
Kiuj portis mian valizon
Kiuj montris al mi multon
Kiuj ĉiĉeronumis por mi

Mi havis ege grandan plezuron kaj ĝojon kaj ĝuon kaj profiton dum tiu restado en Japanio.

JE REMERCIE

La famille Tahira, Minoru san et Masako san
Les espérantistes japonais
Qui m’ont attendue
Qui ont fait des trajets avec moi
Qui m’ont transportée dans leur voiture
Qui m’ont guidée
Qui m’ont téléphoné
Qui m’ont informée
Qui m’ont aidée
Qui m’ont écrit
Qui m’ont écoutée
Qui m’ont expliqué
Qui m’ont photographiée
Qui ont porté ma valise
Qui m’ont montré des masses de choses
Qui ont fait les cicérones pour moi

J’ai eu en grande quantité de la joie, du plaisir, du profit au cours de ce séjour au Japon.

MACHISME / MASKLISMO

2009-04-06T01:37:00.000-07:00

J’observe les Japonais et les Japonaises depuis des années pour découvrir leur type de relations.
J’observe les Suisses et les autres Européens depuis des années pour découvrir leurs types de relations entre hommes et femmes.
Les Européens voient qu’il y a peu de femmes au Parlement à Tokyo et peu de femmes cheffes d’entreprises. Ils tirent la conclusion que les Japonais sont machos. Des Suisses m’écrivent au Japon pour me poser des questions sur ce sujet.
A mon avis, l’attitude macho est liée aux cultures latines. Elle est très marquée chez les Italiens, les Espagnols, les Portugais, un peu moins chez les Français, et chez les Roumains, je ne sais pas. Le mâle macho est fier, il se pavane, il parade, il se « vend » pour séduire, il se passe les pouces sous les bretelles. Etre macho, c’est croire à la supériorité du mâle et mépriser la femme, un peu oui. Pas autant que chez les musulmans, mais quand même. La femme dans les pays latins doit s’imposer, crier pour se faire entendre, faire valoir ses droits par de longues luttes. En Suisse, les salaires des femmes sont 70% du salaire des hommes, à formation égale, perfectionnement égal et années de services égales. Une insulte faite aux femmes ! Il y a de quoi lutter dans ce domaine. Je bavarde parfois avec les ouvrières des fabriques …. Ecoutez bien : (on est en Suisse) nous aurons l’égalité quand on nommera à des postes importants des femmes incapables. Compris ?? En effet, si vous trouvez dans un hôpital un chef de clinique, il est peut-être arrivé à ce poste par ancienneté ou par alliance politique, ou lien familial. Capable ? Aucune certitude. Si vous trouvez à ce poste une femme, c’est qu’elle est excellente dans son travail. Une femme doit sans cesse prouver ses qualités et ses qualifications.

Le Japon, c’est un autre monde. Les Japonais machos ? Je dis NON.
Tout d’abord, cette attitude fière du mâle, je ne la vois pas ici. Parfois un peu, très peu, chez des hommes d’affaires pleins de ronds... Ici, la nature est luxuriante, mais par un typhon, un volcan, un tremblement de terre ou un tsunami, elle peut tout détruire. Les Japonais se sentent comme de petites fourmis sur une motte. Pas de quoi être fier quand on peut mourir demain…

La femme est respectée. Elle tient les finances du couple, de la famille. Elle est considérée comme un être un peu chamanique, on la craint peut-être. Elle a des pouvoirs. Elle est épanouie et souriante avec les autres personnes.

Il y a des femmes célèbres dans la littérature japonaise, il y a une femme écrivain sur le billet de 5000 Yens, il y a des femmes au Parlement, je les ai longuement regardées et écoutées à la TV lors de mes attentes dans les hôpitaux. Il y a une entreprise qui n’est constituée que de femmes à tous les niveaux de la hiérarchie; cette compagnie fonctionne à merveille et les autres compagnies engagent plus de femmes à des postes élevés depuis cette constatation. Les hommes d’affaires le savent : si on veut vendre quelque chose, il faut avoir comme public cible la femme dans la cinquantaine. Il y a des femmes comme guides dans l’église Oomoto et, en dernier mais ce n’est pas un détail, Amaterasu, la déesse la mère le soleil, c’est une femme.
Il y a aussi des femmes élues à des postes élevés qui renoncent… On voit aussi cela ailleurs… une espèce d’auto-censure. Malheureusement.

Je me suis exprimée au Japon pendant six mois devant des tas de gens, espérantophones ou pas (86 interventions en public). Plusieurs fois, on m’a dit : « Tu donnes du courage et de la motivation aux femmes ici. » Je dois encore méditer cela et poursuivre sur ma lancée.

Mi observas Japanojn kaj Japaninojn ekde jaroj por malkovri ilian manieron interrilati.
Mi observas la Svisojn kaj la aliajn Eŭropanojn ekde jaroj por malkovri ilian manieron interrilati inter viroj kaj virinoj.
Eŭropeanoj vidas, ke estas malmulte da virinoj el la Parlamento en Tokyo kaj malmulte da virinoj kompaniestrinoj. Ili venas al la konkludo, ke Japanoj estas masklismaj. Svisoj skribas al mi al Japanio, por demandi al mi pri tiu temo.

Laŭ mia opinio la masklisma sinteno ligiĝas al la latindevenaj kulturoj. Ĝi estas tre forta ĉe Italoj, Hispanoj, Portugaloj, iom malpli ĉe Francoj ; pri Rumanio mi ne scias. Masklismulo fieras, pavas, paradas, « vendas » sin por amindumi, li metas siajn poleksojn sub siajn ŝelkojn. Esti masklismulo signifas kredi pri supereco de viro kaj malrespekti virinon, jes iom. Ne tiom, kiel ĉe islamanoj, sed tamen iom. En latindevenaj kulturoj la virino devas firme stari, devas krii por esti aŭskultata, devas lukti por siaj rajtoj. En Svislando la porvirinaj salajroj estas 70% de la porviraj salajroj, en kazo de sama diplomo, sama plulertigado, sama dungecodaŭro. Insulto al virinoj ! Estas temo por lukti. Fojfoje mi babilas kun laboristinoj en la fabrikoj… Bone aŭskultu : (temas pri Svislando) ni havos egalecon, kiam oni nomumos malkapablan virinon en altnivela posteno. Ĉu klare por vi ? Prave : se en hospitalo vi trovas estron viran, li eble atingis tiun postenon pro aĝo, pro politikaj amikecoj, pro familiaj ligoj… Kapabla, tiu viro ?? Neniu certeco. Se vi trovas en tia altnivela posteno virinon, certe ŝi estas elstara en sia laboro. Virino daŭre devas pruvi siajn kapablojn kaj kvalifikojn.

Japanio estas alia mondo. Ĉu Japanoj estas masklismaj ? Mi diras NE.
Unue mi ne vidas ĉi tie tiun fieran virecan sintenon. Foje iom, tre malmulte, ĉefe ĉe kompaniestroj tre riĉaj… Ĉi tie naturo estas malavara, sed iu tajfuno, vulkano, tertremo aŭ tsunamo povas ĉion detrui. Japanoj sentas sin kiel formikojn sur termonteto. Malfacilas fieri, kiam vi povas morgaŭ morti….

Virino estas respektata. Ŝi zorgas pri la financoj en la geedza paro aŭ familio. Oni vidas en ŝi ŝamanecan estaĵon. Oni timas ŝin eble. Ŝi havas povojn. Ŝi estas serena kaj malfermita kaj ridetas al aliaj personoj.

Estas famaj virinoj en la japana literaturo, estas verkistino sur monbileto de 5000 enoj, estas virinoj en Parlamento, mi longe observis ilin kaj aŭskultis ilin, kiam mi devis atendi en hospitaloj. Ekzistas entrepreno, kie laboras nur virinoj en ĉiuj niveloj de la firmao. Tiu firmao bonege funkcias kaj ekde tiu konstato aliaj kompanioj dungas pli da virinoj en altnivelaj postenoj. Entreprenistoj kaj vendistoj scias : se oni volas ion vendi, oni devas havi kiel celpublikon virinojn kvindekjarajn. En la eklezio Oomoto la gvidantinoj estas virinoj kaj laste sed ne detale : Amaterasu la patrino diino suno estas virino.

Ekzistas ankaŭ virinoj elektitaj al altnivelaj postenoj, kiuj malakceptas tiajn taskojn… Oni ankaŭ vidas tion aliloke… iu speco da memcenzurado. Bedaŭrinde.

Dum ses monatoj en Japanio mi alparolis esperantistan kaj neesperantistan publikojn (entute 86 intervenoj antaŭ publiko). Plurfoje oni diris al mi : « Vi kuraĝigas kaj motivigas la virinojn ĉi tie ! » Mi devas mediti pri tio kaj daŭrigi laŭ tia maniero.

STATISTIK' 2

2009-04-05T16:48:00.001-07:00

J’étais au Japon du 10 octobre 2008 au 8 avril 2009

pendant six mois, 180 jours

J’ai été hébergée dans 22 familles espérantophones différentes pour une ou plusieurs nuits.

J’ai dormi dans un lit 129 fois, dont 34 nuits à l’hôtel, 12 nuits chez des Japonais et 83 fois dans la famille Tahira à Kyoto, ma base.

J’ai dormi sur un futon 50 fois, dont 6 nuits à l’hôtel et 44 nuits chez des Japonais.

En tout 40 nuits à l'hôtel, moins du quart de mon séjour.

Au total 179 nuits pour 180 jours de séjour, ça colle.

JE REMERCIE TRES SINCEREMENT LES PERSONNES QUI M’ONT ACCUEILLIE !!!

Mi estis en Japanio de la 10a de oktobro 2008 ĝis la 8a de aprilo 2009

dum ses monatoj, 180 tagoj

Mi estis gasto en 22 malsamaj esperantistaj familioj por unu aŭ pluraj noktoj.

Mi dormis en lito 129 fojojn, el kiuj 34 en hotelo, 12 en esperantistaj familioj kaj 83 en la familio Tahira en Kyoto, mia bazo.

Mi dormis sur futon 50 fojojn, el kiuj 6 en hotelo kaj 44 en esperantistaj familioj.

Entute 40 noktoj en hotelo, malpli ol la kvarono de mia restado.

Sume 179 noktoj por restado de 180 tagoj, ĉio en ordo.

MI ELKORE DANKAS AL MIAJ GASTIGANTOJ !!!!

STATISTIK' 1

2009-04-05T15:03:00.001-07:00

J’étais au Japon du 10 octobre 2008 au 8 avril 2009

pendant six mois, 180 jours

J’ai réalisé les actions suivantes :

Cours de langue espéranto (durée 1-2 heures): 29

Participation dans un club : 19

Conférence dans un club ou un congrès : 15

Conférence publique en espéranto avec traduction vers le japonais : 16

Interview : 7

En tout, 86 interventions.

Mi estis en Japanio de la 10a de oktobro 2008 ĝis la 8a de aprilo 2009

dum ses monatoj, 180 tagoj

Mi faris

Lingvokursojn: 29

Partoprenon en kluboj: 19

Prelegojn en klubo aù kongreso: 15

Prelegojn publikajn: 16

Intervjuojn: 7

Entute 86 intervenojn.

PROPEDEUTIK'

2009-04-05T15:00:00.000-07:00

LA VALEUR PROPEDEUTIQUE DE L'ESPERANTO

Cela signifie que l’étude de l’espéranto facilite l’étude d’autres langues.

La valeur propédeutique de l’espéranto repose sur le fait que la langue fonctionne comme un modèle d’apprentissage.

Pour apprendre l’anatomie de l’humain, les étudiants disposent d’un écorché, corps en plastique qu’ils peuvent ouvrir; de cette manière, ils peuvent voir l’intérieur, les organes, ils peuvent les enlever tous l’un après l’autre et ainsi atteindre la peau du dos, et ensuite ils peuvent tout remettre à sa juste place.

Pour étudier la chimie, les étudiants ont à disposition des molécules en plastique faites de boules rouges, blanches et noires et également des bâtonnets en bois ou en plastique pour symboliser les liens entre les atomes. De cette manière, ils peuvent voir, ils peuvent manipuler les atomes et imaginer concrètement comment les molécules sont construites dans un espace tridimensionnel.

Pour étudier un moteur, un étudiant en mécanique a un moteur en plastique. Il peut l’observer, le démonter et le remonter de ses propres mains.

Un modèle destiné à l’apprentissage a trois qualités: il est

Simple

Parfait

Démontable

Simple: l’écorché du cours de biologie pour les étudiants en médecine n’a pas de poils sur le corps. Exemple de simplicité.

Parfait: l’écorché est complet, en bon état, en état normal. Il n’est pas amputé... L’étudiant doit tout d’abord voir un corps en bon état, complet, pour pouvoir ensuite comprendre un corps malade ou amputé. L’édutiant en mécanique étudie un moteur en bon état, pas un moteur défectueux. Un moteur en panne, il en verra plus tard.

Démontable: l’étudiant doit travailler de ses mains, tenir les différentes pièces, démonter et remonter plusieurs fois à son rythme, cent fois si c’est nécessaire. Voir les pièces en situation 3D, aligner les pièces, les étaler sur la table.

L’espéranto dispose de ces trois qualités.

DE PLUS, IL FAUT RELEVER UN ASPECT IMPORTANT: l’espéranto est le meilleur modèle de langue et il n’y a pas de doute qu’il aide à l’acquisition d’autres langues. De plus, l’espéranto est une langue et fonctionne comme une langue, il permet la communication. Les modèles mentionnés ci-dessus NE fonctionnent PAS. L’écorché ne peut ni digérer, ni respirer, ni accoucher. La molécule ne peut pas se lier à une molécule d’une autre substance.

http://www.youtube.com/watch?v=pLLjDmKwXVM

PROPEDEUTIKA VALORO DE ESPERANTO

Tio estas, ke la studo de Esperanto facilagas la postan studon de aliaj lingvoj.

La propedeŭtika valoro de Eo ripozas sur la fakto, ke nia lingvo funkcias kiel modelo por lerni.

Por lerni anatomion de homo, la studentoj havas plastan korpon, kiun ili povas malfermi; tiel ili povas vidi la internon, la organojn, forigi ilin, atingi la haŭton de la dorso, kaj poste ĉion remeti al ĝia ĝusta loko.

Por lerni kemion, la studentoj havas je dispono molekulojn el plasto, el kugletoj ruĝaj, blankaj, nigraj, kaj ankaŭ lignopecoj au plastopecoj longaj, por simboli la ligojn inter la atomoj. Tiel ili povas vidi, manipuli la atomojn kaj imagi konkrete, kiel la molekuloj estas konstruitaj en tridimensia spaco.

Por lerni pri motoroj, iu studento pri mekaniko havas modelon de motoro el plasto. Li aŭ ŝi povas observi, malmunti, remunti la modelon per siaj manoj.

Modelo por lerni havas tri ecojn: ĝi estas

Simpla

Perfekta

Diserigebla

Simpla: la plasta korpo por biologoj kaj kuracistoj ekzemple ne havas harojn sur la korpo. Ekzemplo de simpleco.

Perfekta: la modela plasta korpo estas kompleta, en bona, normala stato. Ne iel amputita... La studento devas unue vidi normalan korpon, por poste kompreni malsanan aŭ amputitan korpon. La studento pri mekaniko studas unue motoron en bona stato, ne difektitan motoron. Difektitan motoron li vidos poste.

Disirigebla: la studento devas manlabori, teni la pecojn, malmunti kaj remunti plurfoje laŭ lia/ŝia ritmo centfoje, se estas bezonate. Vidi la pecojn en tridimensia situacio, vicigi la pecojn sur la tablo.

Nia lingvo havas tiujn tri ecojn.

PLIE VENAS TRE GRAVA KONSIDERO: nia lingvo estas la plej bona modelo de lingvo kaj certe helpas al la lernado de aliaj lingvoj. Plie nia lingvo estas lingvo, ĝi funkcias kiel lingvo!!! La ĉi supre menciitaj modeloj NE funkcias: la plasta korpo ne digestas, ne spiras, ne akuŝas. La molekulo ne povas pariĝi kun molekulo de alia substanco.

KOMENT' 2

2009-04-05T14:30:00.000-07:00

On pouvait lire dans

LA CHRONIQUE AGORA, France

"(...) Et il ne faut pas oublier un autre facteur qui pèse sur le billet vert : "la Chine veut échapper au dollar et a demandé au FMI de réfléchir à une supradevise" "Mais cet esperanto monétaire aurait le même succès que l'esperanto linguistique : nul. (...)"

J'ai réagi de la manière suivante:

En rapport avec l'article de F. Garteiser "Un investisseur averti en vaut deux"

Vous déclarez que l'espéranto a un effet NUL, vous êtes très mal informée. L'espéranto se développe sans aucune aide étatique. Wikipedia en espéranto compte plus de 110 000 articles. Chaque jour, il y a des colloques, des congrès, des rencontres. Il y a une littérature abondante, littérature originale et littérature traduite. Avant de lancer des phrases sans fondement, une journaliste devrait s'informer en faisant une enquête... Veuillez noter la grande différence entre l'Euro et l'Espéranto: l'Euro a remplacé les autres monnaies. L'Espéranto respecte les langues locales et a été créé pour permettre des contacts interculturels sur une base neutre et démocratique.

Mireille Grosjean En principe: Les Brenets, Suisse
Mireille Grosjean (en franca lingvo)
Mirejo (en esperanto)
Mire (en korea lingvo)
Mir (en rusa lingvo)
Mireeyu (en japana lingvo)
mirejo.blogspot.com
skajpe: mirejo1
fr: A TRAVERS LE MONDE PARL'ESPERANTO
eo: TRA LA MONDO PER ESPERANTO
jp: SEKAIGO DE SEKAIJU Esperanto (エスペラント) = SEKAIGO (世界語)

Aperis en Agora Kroniko (Francio)

« Oni ne devas forgesi alian faktoron, kiu pezas sur la verda monbileto : Ĉinio volas eskapi for de la usona dolaro kaj petas la Internacian Monan Fonduson (FMI) organizi supran valuton. Sed tiu valuto simila al mona esperanto havus la saman sukceson kiel la lingvo esperanto : Nulo. »

Mi reagis jene :

En rilato kun la artikolo de F. Garteiser « Investisto informita valoras same multe kiel du » (laŭ franca proverbo)

Vi asertas, ke Esperanto havas nulan efikon. Vi estas tre malbone informita. Esperanto disvolviĝas sen iu ŝtata helpo. Wikipedia en Esperanto havas pli ol 110 000 artikolojn. Okazas ĉiutage renkontiĝoj, kongresoj, kolokvoj. Ekzistas abunda literaturo, tradukita kaj originala.

Antaŭ ol esprimi iujn senbazajn frazojn pri iu temo, ĵurnalisto devus informiĝi farante enketon.

Bonvolu atente legi pri la granda diferenco inter Euro kaj Esperanto: la valuto Euro malaperigis la antaŭajn valutojn. Esperanto respektas ĉiujn regionajn lingvojn kaj estis kreita por ebligi interkulturajn kontaktojn en plena neŭtraleco kaj demokratio.

Mireille Grosjean. Les Brenets, Svislando, tamen TRA LA MONDO PER ESPERANTO

KOMENT'

2009-04-05T14:16:00.000-07:00

ALLO LA PLANETE

est une émission de France Inter qui a lieu tous les soirs de 23 h à une heure du matin. J'ai pris des contacts et j'y ai participé. Ensuite, le journaliste m'a rappelée encore deux fois. Il s'agit de direct. Avec le décalage horaire, j'avais l'appel téléphonique à 8 h du matin.

Commentaire de Stefano Keller

http://web2.radio-france.fr/franceinter/em/allolaplanete/index.php?id=77308

"Salutations à Mireille Grosjean - co-présidente de la Société Suisse d'Espéranto (SES) - qui se trouve actuellement (et depuis plusieurs mois déjà) en Asie, plus précisément: au Japon. Je suis ton voyage ( visitant ton blog: http://mirejo.blogspot.com/ ) avec beaucoup d'intérêt. Il doit être bien enrichissant grâce à tes contacts faits à l'aide de l'espéranto, ce moyen de communication équitable, qui te permet certainement une approche plus profonde de la culture locale."

ALLO LA PLANEDO estas radio-elsendo de France Inter, ĉefa radio franca. Ĝi elsendiĝas vespere ekde la dekunua ĝis matene je la unua.

Mi anoncis min kaj estis intervjuita en rekta kontakto (ne surbendigita). Poste la ĵurnalisto denove vokis min dufoje. Danke al la hora diferenco li vokis min je la oka matene.

Jen reago de Stefano Keller sur la retejo de la radio :

"Salutoj al Mireille Grosjean, kun-prezidanto de Svisa Esperanto Societo, kiu nuntempe kaj ekde pluraj monatoj restadas en Azio, pli precize en Japanio. Mi sekvas vian vojaĝon vizitante vian blogon mirejo.blogspot.com kun granda intereso. Ĝi devas esti tre fruktodona danke al la kontaktoj faritaj pere de esperanto, tiu justa komunikilo, kiu ebligas al vi certe alproksimiĝi en la lokan kulturon."

400

2009-04-05T03:12:00.000-07:00

CARTES DE VISITE

400, c'est le nombre de cartes de visite que j'ai distribuées durant 6 mois au Japon.

NOMKARTOJ

400 estas la nombro da nomkartoj, kiujn mi disdonis dum 6 monatoj en Japanio.

FUNERAILLES / FUNEBRADO

2009-04-05T02:54:00.000-07:00

Cérémonies funèbres

Funebraj ceremonioj

Sur le plan religieux, les Japonais ont l’habitude, sauf exceptions, de pratiquer la religion shintoïste pour les naissances et les mariages, et la religion bouddhiste pour les enterrements.

En la kampo de religio Japanoj kutimas – estas esceptoj - praktiki ŝintoisaman religion por naskiĝoj kaj geedziĝfestoj kaj budhisman religion por funebraj ceremonioj.

Les enterrements et surtout l’abonnement dans un temple pour mettre les cendres de toute la famille coûtent très cher. Beaucoup de mes amis s’en plaignent.

La funebraj festoj kaj ĉefe la abono en templo por meti la cindrojn de la tuta familio kostas ege multe. Multaj el miaj amikoj plendas pri tio.

Il y a une veillée funèbre juste après le décès. Ensuite, il y a des réunions de famille une semaine après le décès, deux semaines, trois semaines puis un an.

Estas funebra nokto tuj post la morto. Poste estas familiaj kunvenoj semajnon post la morto, du semajnojn, tri semajnojn kaj jaron post la morto.

Il y a quelques années, j’ai décidé de l’endroit en forêt où on devait mettre mes cendres après ma mort. C’est un très joli endroit tout près de chez nous. Lors du décès de mon mari en 2006, vu qu’il n’avait rien dit sur le sujet, mes filles et moi avons décidé de mettre ses cendres à cet endroit. Lors d’un samedi pluvieux, environ un mois après sa mort, nous sommes allés dans cette forêt avec sa famille et ma famille (environ 12 personnes), nous avons creusé un trou, nous avons versé les cendres dans le trou et nous l’avons refermé. En surface, rien n’indique que ses cendres sont là. C’est au pied d’un arbre. Un promeneur pourrait y mettre le pied. J’ai choisi cette solution pour éviter des frais au cimetière pour mes enfants. Le fait qu’il n’y ait aucune pierre tombale, aucun signe, m’est complètement indifférent. Le fait qu’il n’y ait aucun signe en surface choque mes amis japonais. Le fait que nous n’ayons pas de frais les fait rêver…

Antaŭ pluraj jaroj mi decidis pri la enarbara loko, kien oni devos meti miajn cindrojn post mia morto. Temas pri tre bela loko proksime de mia loĝloko. Kiam mia edzo mortis en 2006, ĉar li nenion diris pri tiu temo, miaj filinoj kaj mi decidis meti liajn cindrojn en tiun lokon. Ĉirkaŭ unu monaton post lia morto, dum pluva sabato, ni iris kun lia familio kaj la mia (proks 12 personoj) al tiu loko, preparis truon, metis la cindrojn en ĝin, remetis la teron en ĝin. Nenio vidiĝas sur la surfaco. Estas ĉe la piedo de arbo. Iu promenanto povus marŝi sur tiu loko. Mi elektis tiun solvon por eviti al miaj filinoj kostojn en tombejo. La fakto, ke staras nenio tomba ŝtono, neniu signo, lasas min tute indiferenta. La fakto, ke vidiĝas nenio en surfaco ŝokas miajn japanajn amikojn. La fakto, ke ni ne havas elspezojn pro tio, enviigas ilin…

Si je meurs à l’étranger, mes filles pourront, si elles le désirent, faire revenir mes cendres en Suisse. Mais ce serait très compliqué et très coûteux. A mon avis, on peut laisser mes cendres dans le pays où je décéderai en les enterrant ou en les jetant dans une rivière ou une mer, cela m’est complètement égal.

Se mi mortos en eksterlando, miaj filinoj povos laŭ sia deziro revenigi miajn cindrojn al Svislando. Tamen tio estus tre komplika afero kaj tre multekosta afero. Laŭ mi oni povas lasi miajn cindrojn en la lando, kie mi mortos, metante ilin en teron, en riveron aŭ en maron. Tio egalas al mi.

De mes amis africains, j'ai entendu dire que les funérailles donnaient lieu à un repas, un banquet. Tout le village vient manger et même des gens de loin, car ils savent qu'il y aura à manger. La famille du défunt doit assumer ces dépenses pour le repos de l'âme du défunt. Souvent, l'endettement causé par cette cérémonie s'étend sur dix ans....

De miaj afrikaj amikoj mi aŭdis, ke funebra festo okazas kun manĝo, bankedo. Ĉiuj vilaĝanoj venas, ĉar ili scias, ke io estos por manĝi. Eĉ homoj el foraj lokoj venas ankaŭ. La familio de la mortinto devas porti tiujn elspezojn por la bona ripozo de la animo de la mortinto. Ofte ili akiras ŝuldojn por dek jaroj pro tio….

Je suis citoyenne du monde et j’essaie de vivre en ayant une action positive autour de moi. J’ai été élevée dans la religion chrétienne mais je ne la pratique plus depuis des dizaines d’années. Ce qui arrive à mes restes après ma mort ne m’importe aucunement.

Mi estas mondcivitano kaj mi klopodas vivi havante pozitivan agon ĉirkaŭ mi. Mi estis edukita en kristana familio, sed mi ne plu praktikas ĝin de jardekoj. Tio, kio okazos al miaj restaĵoj post mia morto, tute ne gravas por mi.

SAKURA

2009-04-05T02:35:00.000-07:00

Fr : cerise
Eo : ĉerizo
Jp : sakura

Fr : arbre
Eo : arbo
Jp : ki

Fr : cerisier
Eo : ĉerizarbo
Jp : sakura no ki

Les Japonais aiment les cerisiers en fleurs. On ne peut pas imaginer un attrait aussi fort. C’est renversant. Ça commence à me prendre….

Les cerisiers sont très grands et très nombreux. Les fleurs viennent avant les feuilles, quand le feuillage manque partout. Seuls les épineux sont verts autour des cerisiers en fleurs. Le spectacle est vraiment grandiose.

Les Japonais ne regardent que les cerisiers. Il peut y avoir des pruniers, un magnolia ou d’autres fleurs ou arbres, il n’y en a que pour les cerisiers. Leur espèce préférée est le « someiyoshino ».

J’ai beaucoup questionné les Japonais sur ce grand amour. Et la réponse est : « La floraison des cerisiers évoque la vie brève. » Et il y a aussi la joie du renouveau du printemps, de la belle saison après l’hiver.

Et j’ai commencé une introspection : quelles sont mes fleurs favorites ? Suis-je prise d’une telle fièvre devant une plante quelconque ?? Et je suis arrivée à la constatation suivante : je suis totalement ignarde, inculte, laïque, débutante et novice, et je réagis à la grandeur des fleurs : un lys m’attire plus qu’un myosotis…. J’entends déjà les disciples de Freud commencer une analyse….

Japanoj ŝatas florantajn sakura arbojn. Oni ne povas imagi tiom fortan altiron. Estas faliga impreso. Mi komencas suferi je tiu altiro….

La ĉerizarboj estas tre grandaj kaj tre multnombraj. La floroj venas antaŭ la folioj, kiam ĉie mankas foliaro. Nur la pinglarboj verdas ĉirkaŭ la florantaj ĉerizarboj. La spektaklo vere estas grandioza.

Japanoj rigardas nur ĉerizarbojn. Povas esti apude prunarboj aŭ magnolio aŭ alia floro aŭ arbo, ili rigardas nur ĉerizflorojn. Ilia plej ŝatata speco nomiĝas « someiyoshino ».

Mi multe demandadis Japanojn pri tiu fortega amo. La respondo estas : « La florado de ĉerizarboj pensigas pri mallonga vivo. » Plie venas la ĝojo pri reveno de printempo, de bela sezono post la vintro.

Poste mi komencis personan analizon : kiuj estas miaj plej ŝatataj floroj ? Ĉu tia altiro okazas al mi pro la vido de iu planto ? Kaj mi alvenis al jena konkludo : mi estas tute sen kulturo, senscienculo, laikulo, novulo, komencanto, nefakulo, amatoro… Mi reagas laŭ la grandeco de la floroj. Mi pli aprezas lilion ol miozoton. Mi jam aŭdas la rimarkojn de la disĉiploj de Freud….

FILOZOFIO

2009-04-05T01:44:00.000-07:00

Aujourd’hui, je me suis promenée à Kyoto le long de l’allée des Philosophes en philosophant avec un philosophe, écrivain, traducteur, espérantophone émérite.

Le soleil brillait, c’est dimanche, donc une foule de gens se pressaient pour photographier les cerisiers en fleurs.

Le gag du jour : je raconte à Fujimoto Tatsuo san, le philosophe, que, dans mon village des Brenets, il y a une plaque qui commémore l’action d’Edouard Ducommun pour l’enseignement de l’espéranto. Je vois cette plaque depuis ma fenêtre quand je suis à la maison. J’ajoute en riant : Quand je serai morte, on mettra peut-être une plaque à ma maison : « Ici vécut Mireille Grosjean, …. » et le philosophe d’ajouter : On mettra plutôt : « Ĉi tie forestis Mirejo Grosjean, ĉar ŝi multe vojaĝis…. » (Ici Mireille Grosjean était absente, car elle était toujours en vadrouille….)

Hodiaŭ mi promenadis en Kyoto laŭ la filozofa aleo filozofante kun filozofo, verkisto, tradukisto, talenta esperantisto.

Brilis la suno, dimanĉas, konsekvence amaso da homoj venis por foti la florantajn ĉerizarbojn.

Jen la hodiaŭa ŝerco : mi rakontas al Fujimoto Tatsuo san la filozofo, ke en mia vilaĝo Les Brenets staras ŝildo pri Edouard Ducommun kaj ties instruado de Esperanto. Mi vidas tiun ŝildon, kiam mi hejmas. Mi aldonas ridante : Kiam mi mortos, eble oni metos ŝildon al mia domo: „Ĉi tie vivis Mireille Grosjean….“ kaj la filozofo aldonas: Oni metos eble: „Ĉi tie forestis Mirejo Grosjean, ĉar ŝi multe vojaĝis…. ».

COREE / KOREIO

2009-04-05T01:10:00.001-07:00

Aujourd'hui, juste à côté de moi, un missile nord-coréen a été tiré. Ici, on s'en inquiète.

"Puissance nucléaire depuis le 9 octobre 2006, la Corée du Nord est engagée depuis six ans dans de laborieuses négociations à six pays (deux Corée, Etats-Unis, Japon, Chine et Russie) en vue d'un démantèlement de ses installations atomiques en échange d'une aide économique et de garanties de sécurité. " (Agence télégraphique suisse ATS)

Pauvre peuple, idiot gouvernement, qui utilise 50% des revenus de l'Etat pour l'armée....pendant que le peuple crève de faim.

Je ressens de la colère.

Hodiaŭ tuj apud mi nord-korea raketo estis pafita. Ĉi tie oni maltrankviliĝas.

« Nuklea potenco ekde la 9a de oktobro 2006 Nord-Koreio estas ekde ses jaroj en malfacilaj interparoladoj en seslanda grupo (ambaŭ koreaj ŝtatoj, Usono, Japanio, Ĉinio kaj Ruslando) celante malkonstruon de siaj atominstalaĵoj, kondiĉe ke venas ekonomia helpo kaj garantioj pri sekureco. » (Svisa novaĵagentejo ATS)

Kompatinda popolo, stulta registaro, kiu uzas 50% de la ŝtataj enspezoj por la armeo… dum la popolo malsatas.

Mi koleriĝas.

YEN 2

2009-04-02T23:09:00.001-07:00

Il y a deux semaines à Yokohama, tout près de Tokyo, j’ai mangé dans un très agréable restaurant au 7e étage. J’ai eu un très bon plat qui m’a coûté 1000 Yens (= environ CHF 12.--). En plus, j’ai pu prendre gratuitement de la soupe à discrétion, trois sortes étaient à disposition. En plus, j’ai pu prendre gratuitement des boissons à discrétion: eau, jus de fruits, thé, café, vin blanc.
Qui ose dire que le Japon est cher ?

Antaŭ du semajnoj en Yokohama apud Tokyo mi manĝis en tre agrabla restoracio en la 7a etaĝo. Mi ricevis tre bongustan pladon, kiu kostis al mi 1000 Enojn (=ĉirkaŭ 12CHF). Plie mi povis preni senpage kaj laŭ mia plaĉo supon; tri malsamaj specoj estis je dispono. Plie mi povis preni senpage kaj laŭ mia plaĉo iujn trinkaĵojn : akvon, fruktosukon, teon, kafon, blankan vinon.

Kiu kuraĝas diri, ke Japanio estas multekosta lando ?

TRADUCTION / TRADUKADO

2009-04-02T16:49:00.000-07:00

Parfois je rédige en français et je traduis ensuite en espéranto. Parfois je rédige en espéranto et je traduis ensuite en français. Cette deuxième variante arrive souvent s’il s’agit d’un texte que je dois soumettre à des experts, comme mon texte sur le thé, que j’ai soumis à des Japonais pour obtenir leur « bénédiction ».

Souvent, en traduisant, je modifie un peu. Alors je reviens au texte d’origine et je le modifie également. Comme j’en suis l’auteure, j’ai cette possibilité.

Parfois, je rédige une note spécialement pour les lecteurs francophones, ou bien spécialement pour les lecteurs espérantophones. Dans ce cas, les deux versions ne sont pas équivalentes.

Je sais que plusieurs personnes apprennent l’espéranto en lisant mon blog. Si ce sont des francophones, mes deux versions devraient être le plus souvent équivalentes.

JE VOUS SOUHAITE BONNE LECTURE !!

Foje mi verkas en la franca lingvo kaj poste tradukas esperanten. Foje mi verkas en Esperanto kaj tradukas poste al la franca. Tiu dua varianto okazas ofte, se temas pri teksto, kiun mi devas submeti al fakuloj ; tio okazis por mia teksto pri TEO, kiun mi submetis al Japanoj por obteni ilian « benon ».

Ofte, tradukante, mi iom ŝanĝas la tekston. Tiam mi revenas al la unua versio kaj mi tie same modifas. Ĉar mi estas ties aŭtoro, mi havas tiun eblon.

Foje mi verkas noton aparte por la franclingvaj legantoj, aŭ aparte por la esperantlingvaj legantoj. En tiu kazo la du versioj ne estas samaj.

Mi scias, ke pluraj personoj lernas Esperanton legante mian blogon. Se temas pri franclingvanoj, miaj du versioj devus esti plej ofte samaj.

MI DEZIRAS AL VI BONAN LEGADON !!

DIMANCHE 8 AVRIL

2009-04-02T06:58:00.001-07:00

Ma soeur Charlotte écrit à toute la famille Robert:

Chers résidentes et résidents en Suisse,

Restez-vous dans notre beau pays pour Pâques? ou allez-vous chercher du soleil ailleurs? J'aurais grand plaisir à vous avoir chez moi à Fribourg (beau temps garanti!!!) le dimanche 8 avril. Nous pourrions dîner ensemble et ensuite .... cela dépend du temps. Je vous embrasse et j'espère vous voir nombreux à Pérolles.

Charlotte

Je réponds:

Bonjour de Kanazawa,

Y a-t-il un dimanche 8 avril en Suisse?? Etrange... ou bien sommes-nous encore le premier avril... je m'envole le mercredi 8 avril pour Taiwan... arriverais-je dimanche... Je sais que nous sommes ici en Heisei 21 depuis le premier janvier, et que les bilans viennent d'être bouclés au 31 mars car l'année commerciale commence le premier avril comme l'année scolaire, le printemps et la floraison des cerisiers, mais je constate qu'en Suisse, les choses changent en mon absence et on a inventé un dimanche 8 avril...
Si Charlotte est capable d'organiser le beau temps, elle est peut-être aussi capable de déplacer les jours de la semaine. En cas de retard de mon avion, je devrai lui demander de l'aide: en effet, ma permission de séjour de visiteur échoit le 8 avril, donc je devrai camper à l'aéroport , ne pouvant plus rentrer sur territoire japonais....Aurais-je des problèmes avec mon année de naissance? Sur mes factures d'hôpital, c'est écrit S21. Est-ce clair pour vous?? Showa 21, l'ère de l'empereur Hiro Hito. Et il y a des jours où ça s'évapore... comme les pétales de cerisiers...dans la brise printanière....et l'eau du bain japonais à 42 degrés Celsius. Il est vrai que Nicolas, étudiant lausannois à Kyoto, un copain de Damien, étudiant lausannois à Tokyo, celui qui organise le voyage de notre soeur Domi au Japon, a mis dans mon ordi la possibilité de taper les hiragana et katakana, et que depuis, mon calendrier à l'écran est en japonais ainsi que l'entrée sur mon blog. Mon ordi a bientôt les yeux bridés... Est-ce pour cette raison que gmail tombe en panne...Y a-t-il incompatibilité d'humeur ou d'humour??

Je vous embrasse, mais ça ne se fait pas au Japon. Prière de s'abtenir. On se prend dans les bras, on se serre sur le coeur, mais on ne s'embrasse pas. J'ai vu en rue quelques amoureux démonstratifs, mais cela reste l'exception.

Mireille

Mia fratino Charlotte skribis al la tuta familio Robert :

Karaj ĉiuj, kiuj nuntempe restadas en Svislando,

Ĉu vi restos en nia bela lando por Pasko ? Aŭ ĉu vi iros serĉi la sunon en alia loko ? Mi havus grandan plezuron akcepti vin ĉe mi en Fribourg (mi garantias belan veteron !!!) dimanĉe okan de aprilo. Ni povus kune tagmanĝi kaj poste… laŭ la vetero. Kisoj kaj espereble vi venos multnombraj al Fribourg.

Charlotte

Mi respondis:

Saluton el Kanazawa,

Ĉu ekzistas dimanĉo oka de aprilo en Svislando ?? Strange… aŭ ĉu ni ankoraŭ estas la unuan de aprilo… La okan de aprilo mi forflugos al Tajvano… ĉu mi alvenos dimanĉe… Mi scias, ke ĉi tie ni estas en Heisei 21 ekde la unua de januaro, kaj ke la bilancoj ĵus aperis je la 31a de marto, ĉar la komerca jaro komenciĝas la unuan de aprilo, same kiel la lernejojaro, la printempo kaj la ekflorado de ĉerizarboj, sed mi konstatas, ke en Svislando la vivo ŝanĝiĝas kaj oni inventis unu dimanĉon okan de aprilo.

Kaze ke Charlotte kapablas organizi belan veteron, eble ŝi same bone kapablas translokigi la semajnotagojn. Kaze ke mia aviadilo malfruos, mi devos peti ŝian helpon : fakte mia restadpermeso kiel turisto elĉerpiĝas, ekmalvalidas la okan de aprilo, mi konsekvence devos tendumi en la flughaveno, ĉar mi ne plu rajtos atingi la japanan teritorion… ĉu mi havos malfacilaĵojn kun mia naskiĝjaro ? Sur la fakturoj de hospitaloj oni legas S21. Ĉu klara indiko por vi ?? Showa 21, erao de la imperiestro Hiro Hito. Kaj estas tagoj kun forvaporiĝo….(Aludo al skeĉo de franca teatroaktoro, kies nomon mi forgesis….)…forvaporiĝo de ĉerizarbopetaloj.. en printempa venteto….. kaj de la banakvo kun 42 Celsius gradoj. Estas fakto, ke Nicolas, svisa studento el Lausanne en Kyoto kaj amiko de Damien, svisa studento el Lausanne en Tokyo kaj organizanto de la japana vojaĝo de mia alia fratino Dominique, metis en mian komputilon la eblon tajpi katakana kaj hiragana, kaj ekde tiam mia surekrana kalendaro aperas en la japana lingvo, same kiel la unua linio de mia blogo. Baldaŭ mia komputilo havos migdalformajn okulojn… Ĉu pro tio gmail paneas…. Ĉu estas nekongrueco prihumora aŭ prihumura ???

Mi kisas vin, tamen tion oni ne faras en Japanio. Bonvolu ne fari. Oni brakumas unu la alian, oni forte prenas la alian sur sian koron, sed oni ne kisas. Mi vidis kelkajn kisemajn amantojn surstrate, sed tio restas escepto.

Mireille

PENS'

2009-04-02T02:42:00.000-07:00

Quand le dernier arbre sera abattu,
la dernière rivière empoisonnée,
le dernier poisson capturé,
alors vous vous apercevrez
que l'argent ne se mange pas.

(sentence Cree, peuple indigène d'Amérique du Nord)

Pour d'autres réflexions de ce genre, voyez www.plusconscient.net

Kiam la lasta arbo kushos faligita,
Kiam la lasta rivero malsanos venenigita,
Kiam la lasta fisho malaperos kaptita,
Tiam vi komprenos,
Ke monon oni ne povas manghi.

(sentenco Cree, indighena popolo de Nordameriko)

Pliaj tiaj pensoj trovighas en la franca lingvo sur la chi supre menciita retejo.

SAISONS / SEZONOJ

2009-04-02T02:21:00.000-07:00

28 mars, Tokyo

Cerisier en fleurs. Cherizarbo floranta. SAKURA

2 avril, Kanazawa

Neige sur le Hakusan. Negho sur Hakusan. YUKI

THE 2 / TEO 2

2009-04-01T15:54:00.000-07:00

Fr : thé
Eo : teo
Jp : cha

Regardez le premier chapitre « THE / TEO » du six mars.
Vidu la unua ĉapitron « THE / TEO » de la sesa de marto.

Voici quelques précisions.
Jen kelkaj precizigoj.

Ocha no ki
Est la plante, l’arbre thé
estas la tearbo.

Ryokucha
C’est le thé vert, fait de feuilles séchées.
estas verda teo. El sekigitaj folioj.

Hojicha
C’est du thé toréifié.
estas rostigita teo.

Bancha
C’est le thé ordinaire et bon marché.
estas ordinara malmultekosta teo.

Genmaicha
C’est du thé aditionné de céréales grillées, du riz et d’autres. Arare est le nom du riz grillé.
estas teo kun bruligitaj cerealoj, rizo kaj aliaj. Arare estas bruligita rizo.

Kocha
C’est le thé rouge. Il est rouge dans la tasse et les feuilles séchées et fermentées sont noires. Pour cette raison les Européens l’appellent « thé noir » et les Asiatiques « thé rouge ». L’origine de cela, c’est que le thé quittait l’Asie, il était vert, et voyageait le long de la route de la soie, et il fermentait pendant le voyage et devenait noir. En Europe, il est vendu et consommé noir.
estas ruĝa teo. Ĝi estas ruĝa en la taso, kaj la sekigitaj kaj fermentitaj folioj estas nigraj. Pro tio Eŭropanoj nomas ĝin « nigra teo » kaj Azianoj « ruĝa teo ». Interese estas, ke Azianoj sendis al Eŭropo verdan teon, kaj dum la vojaĝo laŭ la silka vojo ĝi fermentis kaj fariĝis nigra. Poste ĝi estis vendita kaj trinkita en Eŭropo nigra.

Macha
C’est du thé en poudre pour la cérémonie du thé. On doit le battre vigoureusement. (photo)
estas teo pulvorforma por teceremonio. Oni devas kirli ĝin forte. (foto)

Kombucha
Il a un goût salé.
havas salan guston.

RACISME / RASISMO

2009-04-01T06:11:00.000-07:00

Racisme

Gare centrale de Kyoto, midi, 31 mars 2009. Je suis seule.

Je me rends aux guichets pour acheter divers billets de trains. Il y a des rubans pour faire des chicanes en cas d’affluence. Six guichets sont en service. Personne dans les chicanes. J’avance jusqu’à la ligne rouge. Le prochain guichet libre sera pour moi. Non ! Car un jeune homme me brûle la priorité au moment où le guichet 6 se libère. Il est jeune, grand, costaud ; ses cheveux noirs sont en bataille, assez longs sur le visage pour cacher ses yeux. La demoiselle du guichet 6 ne dit rien. Le jeune homme lève son majeur seul vers le haut en étant tourné vers moi. Je suis surprise, je regarde autour de moi pour voir à qui peut s’adresser ce geste qui, pour moi, est obscène et insultant. Personne. Le guichet 5 se libère, j’y vais. Je suis à coté de lui. Je le regarde. Il répète une deuxième fois son geste. Je suppose alors que c’est un Japonais qui a une dent contre les Américains. Je lui dis alors : « Suisu jin desu, watashi no kotoba francugo desu. » (Je suis Suissesse, ma langue est le français). Il fait une troisième fois ce geste obscène, dit « gaijin » et quitte les lieux, sa transaction terminée.
Le choc.

Je connais le mot « gaijin », il veut dire étranger, non-Japonais. Je ne le ressens pas comme insultant.
Les deux dames en service aux guichets 5 et 6 ont tout vu et n’ont rien dit.
Un peu plus tard, je retrouve mon amie Masako san et je lui raconte. Elle est très surprise et choquée. Elle me présente des excuses. Elle est surprise qu’aucune des deux dames des guichets ne l’aient pas fait.
Je pose des questions à Masako san sur le geste. On l’appelle en Suisse doigt d’honneur, nom que je n’aime pas. Ce geste fait référence à une pratique sexuelle anale. Il n’a pas cours au Japon. Donc ce Japonais l’a appris ailleurs. Masako san me montre d’autres gestes en cours au Japon et en évalue pour moi l’obscénité.
Je pose des questions à Masako san sur le mot « gaijin ». Elle me dit qu’il est moqueur mais pas insultant. J’ai entendu dans des conversations en japonais le mot « gaikokujin ». En effet, selon Masako san, c’est le terme neutre et correct pour « étranger ».
Je suppose que ce jeune homme a des problèmes avec les étrangers. Pourquoi, je l’ignore…
Un peu secouée quand même, je me remémore ce que j’ai dit à mes amis africains qui évoquaient les insultes racistes qu’ils ont essuyées en Europe : Il faut arriver à se distancer de cela. L’Africain me disait : Il y a des âmes basses, il y a des gens bêtes et méchants. J’ai répondu : Cela est très très gênant si une telle personne est ton chef au travail ou si cette personne doit faire un travail avec toi. Mais si cette personne est ton voisin dans un bus, tu t'en fiches!! Il y a des idiots partout. J'ai toujours dit à mes élèves: la proportion d'imbéciles est pareille dans toutes les populations du monde. Tu dois vivre pour toi, avoir un sentiment de ta valeur à tes yeux, tu dois être fier de toi quand tu te regardes dans le miroir le matin car tu fais bien ton travail, tu t'investis pour ton pays, tu élèves dignement tes enfants ; ça, c'est important. Si tu croises un imbécile qui dit quelque chose de déplacé à cause de ta couleur, c'est son problème, il a vraisemblablement un problème, il est bête, tu t'en fiches. Ici au Japon, il arrive des épisodes étranges (voir chapitre « SEULE », 8 janvier 2009), mais cela ne me dérange pas. Je sais que les gens ne savent pas, ne connaissent pas, et je ne leur tiens pas rigueur.

En conséquence, je laisse tomber. Je tourne la page.

Quelle est la part vouée à l’exportation dans le commerce japonais ? Je ne le sais pas. Production intérieure ? Production pour l’exportation ? Qui me donnera les pourcents ? En tout cas, ce jeune homme oublie cet aspect de la santé économique de son pays.

Rasismo

Centra stacidomo de Kyoto, tagmeze, 31an de marto 2009. Mi estas sola.

Mi iras al giĉeto por aĉeti diversajn trajnbiletojn. Estas rubandoj por fari zigzagojn kaze de homamaso. Ses giĉetoj funkcias. Neniu staras en la zigzagoj. Mi antaŭeniras ĝis la ruĝa streko. La venonta libera giĉeto estos por mi. Ne ! Ĉar junulo prenas mian vicon, kiam la giĉeto 6 liberiĝas. Li estas juna, granda, fortika ; liaj nigraj haroj en malordo kovras lian frunton kaj okulojn. La virino en la giĉeto 6 nenion diras. La junulo starigas sian mezfingron al mi. Mi surpriziĝas. Mi rigardas ĉirkaŭ mi por vidi, al kiu tiu gesto povas iri. Laŭ mia sento tiu gesto estas obscena kaj aĉa. Neniu. La giĉeto 5 liberiĝas, mi iras tien. Mi staras apud li. Mi rigardas lin. Li ripetas duan fojon sian geston. Mi supozas, ke li estas Japano, kiu malamas Usonanojn. Konsekvence mi diras al li: „ Suisu jin desu, watashi no kotoba francugo desu. » (Mi estas Svisino, mia lingvo estas la franca.) Li faras trian fojon la maldecan geston, diras „gaijin“ kaj forlasas la lokon, ĉar lia aĉeto ĉe giĉeto finiĝis.
Ŝoko.

Mi konas la vorton « gaijin », ĝi signifas eksterlandano, ne-Japano. Mi ne sentas ĝin kiel insultan.
La du virinoj de la giĉetoj 5 kaj 6 ĉion vidis kaj nenion diris.
Iom pli poste mi renkontas mian amikinon Masako san kaj mi rakontas al ŝi. Ŝi estas surprizita kaj ŝokita. Ŝi pardonpetas. Ŝi surpriziĝas, ke neniu el la du virinoj de la stacidomo pardonpetis al mi.
Mi demandas al Masako san pri la gesto. En Svislando oni nomas ĝin „doigt d’honneur“ (honora fingro), mi ne ŝatas tiun nomon. Tiu gesto aludas al seksa ago traanusa. Ĝi ne estas uzata en Japanio. Do tiu junulo eklernis ĝin en alia loko. Masako san montras al mi aliajn gestojn kaj taksas por mi ilian obscenecon.
Mi demandas al Masako san pri la vorto „gaijin“. Ŝi diras al mi, ke ĝi estas moka sed ne insulta. Mi aŭdis en japanlingvaj konversacioj la vorton „gaikokujin“. Fakte laŭ Masako san tiu vorto estas neŭtrala kaj korekta por „eksterlandano“.
Mi supozas, ke tiu junulo havas problemojn kun eksterlandanoj. Kial? Mi ne scias….
Tamen mi estas iom skuita. Mi rememoras pri miaj paroloj al afrikaj amikoj, kiuj aludis al rasismaj insultoj travivitaj en Eŭropo. Oni devas sukcesi distanciĝi. Afrikano diris al mi: Estas malaltaj animoj, stultaj kaj malbonaj homoj. Mi respondis: Tio estas tre tre ĝena, se tia persono estas via estro sur via laborloko aŭ se vi devas labori kun tiu persono. Sed se tiu persono estas via najbaro en buso, primoku tion ! Estas idiotoj ĉie en la mondo ! Mi ĉiam diris al miaj lernantoj : La proporcio da idiotoj estas la sama en ĉiu popolo de la mondo. Vi devas vivi por vi mem, havi senton pri via valoro en viaj okuloj, vi devas fieri pri vi mem, kiam vi rigardas vin en spegulo matene, ĉar vi bone faras vian laboron, vi strebadas por via lando, vi digne edukas viajn infanojn : tio gravas. Se via vojo kruciĝas kun tiu de stultulo, kiu diras ion idiotan pri via haŭtokoloro, estas lia problemo, verŝajne li havas problemon, li estas stulta, vi primoku tion. Ĉi tie en Japanio okazas strangaj aferoj (vidu ĉapitron « SOLA » de la oka de januaro 2009), sed tio ne ĝenas min. Mi scias, ke homoj ne scias, ne konas, kaj mi ne estas kolera kontraŭ ili pro tio.

Konsekvence mi turnas la paĝon kaj forgesas.

Kia parto de la produktado de Japanio iras al eksportado ? Mi ne scias pri tio. Produktado por enlando ? Produktado por eksterlando ? Kiu diros al mi la procentojn ? Ĉiukaze tiu junulo forgesas tiun aspekton de la ekonomia sano de sia lando.

KANSAI

2009-04-01T01:42:00.001-07:00

C'est la région de Kyoto - Oosaka - Kobe. Voici une carte qui montre une partie du réseau des transports publics.... On voit à droite le lac Biwa et à gauche le golfe de Kobe.

Temas pri la regiono Kyoto - Oosaka - Kobe. Jen mapo kun parto de la reto de publikaj transportoj.... Oni vidas dekstre la lagon Biwa kaj maldekstre la golfon de Kobe.

PUB / VARBADO

2009-04-01T01:29:00.001-07:00

PUBLICITE

J’observe la pub. Je vois parfois des visages occidentaux, des yeux clairs et des cheveux blonds. Cela a-t-il une influence sur les ventes ?? La proportion de ce genre de pub n’atteint ici pas 10% selon une grossière estimation très personnelle. En Afrique, la proportion est beaucoup plus haute. A analyser….

VARBADO

Mi obervas la varbadon. Mi foje vidas okcidentajn vizaĝojn, helajn okulojn, blondajn harojn. Ĉu tio influas la vendadon ? La proporcio de tiaj varbadaj fotoj ĉi tie ne atingas 10% laŭ tre malpreciza takso tre persona. En Afriko la proporcio estas multe pli alta. Bv analizi….

JUI ĈUNOŜIN

2009-03-31T23:50:00.001-07:00

JUI ĈUNOŜIN (Yui Chunoshin)

Avocat espérantiste japonais pacifiste (1894-1967). Il était opposé à l’action pro américaine du premier ministre Eisaku Sato. Lors d’un voyage de celui-ci aux Etats-Unis pour pactiser avec les Américains, Jui s’est immolé par le feu à Tokyo devant la résidence du premier ministre (Toranomon) et est mort des suites de ses brûlures 22 heures plus tard. C’était en 1967, il avait 73 ans. Suite à cela, quelques personnes ont considéré l’espéranto comme la langue de la paix et l’ont apprise. Plusieurs espérantistes actuels s’en souviennent avec émotion.

En 1974, le premier ministre Sato est devenu Prix Nobel de la Paix pour son engagement contre les armes nucléaires et la bonne entente avec les voisins asiatiques. Pourtant, il a soutenu les Américains dans la guerre du Vietnam. Ceci n’a pas plu à beaucoup de pacifistes japonais qui étaient opposés à l’action américaine au Vietnam. Beaucoup de gens se déclaraient opposés à la position de Sato.

Le Japon aura-t-il une fois un vrai pacifiste qui recevra le Nobel de la Paix ?

Photo tirée du livre du congrès mondial d'espéranto à Yokohama en 2007.
Foto el la kongreslibro de UK Yokohama 2007.

Japana pacama advokato esperantisto (1894-1967). Li estis kontraŭ la agado favora al Usono de la ĉefministro Sato Eisaku. Kiam Sato iris al Usono por pakti kun Usono, Jui bruligis sin en Tokyo antaŭ la domo de la ĉefministro (Toranomon) kaj mortis pro siaj brulvundoj 22 horojn poste. Estis en la jaro 1967, li estis 73jara. Sekve de tio kelkaj personoj konsideris Esperanton kiel lingvon de paco kaj eklernis ĝin. Pluraj nuntempaj esperantistoj memoras sinjoron Jui kun emocio.

En 1974 Ĉefministro Sato ricevis Nobel-pacpremion, ĉar li esprimis sin kontraŭ atomarmiloj kaj klopodis havi bonajn rilatojn kun aliaj aziaj landoj. Tamen li subtenis Usonon dum la vjetnama milito.
Tiu pacpremio ne plaĉis al multaj pacamantaj Japanoj, kiuj estis kontraŭ la vjetnama milito. Ankaŭ multaj homoj havis senton kontraŭ la ago de Sato.

Ĉu iam Japanio havos veran bonan pacbatalanton, kiu ricevos Nobel-pacpremion ?

Extrait de la / El la "American Historical Review" février/februaro 2009, page/pagho 110

http://www.sscnet.ucla.edu/history/marotti/marotti_ahr.114.1.pdf

Extrait du / El la "Japan Times"

2008-04-28

http://search.japantimes.co.jp/cgi-bin/eo20080428hs.html

MIYAZAWA KENJI

2009-03-31T23:18:00.000-07:00

C'est un poète japonais célèbre (1896-1933) qui a appris l'espéranto et a écrit en espéranto.

http://fr.wikipedia.org/wiki/Kenji_Miyazawa

Temas pri fama japana poeto, kiu lernis Esperanton kaj verkis en Esperanto.

http://eo.wikipedia.org/wiki/Miyazawa_Kenji

TOKYO 6

2009-03-29T18:30:00.000-07:00

UNE VILLE QUI S'EFFONDRE

On m'a expliqué qu'une partie de la ville de Tokyo se trouve maintenant sous le niveau de la mer, car on a trop pompé l'eau souterraine. Une nouvelle loi tente de maîtriser le phénomène. Si le niveau des océans devait monter, ....

DRONANTA URBO

Oni klarigis al mi, ke parto de la urbo Tokyo trovighas nun sub marnivelo, char oni tro pumpis akvon el la tero. Nova legho klopodas mastrumi la fenomenon. Kaze ke la marnivelo altighos, ....

TOKYO 5

2009-03-29T01:02:00.000-07:00

NINGENKOKUHO

2009-03-29T00:56:00.000-07:00

TRESORS NATIONAUX VIVANTS

On connaît les sites protégés par l’UNESCO, qui sont des sites naturels, des sites construits ou des sites mixtes. A ma connaissance, le Japon est le seul pays à protéger des artisans et artistes. On les appelle des trésors nationaux vivants. Ils sont soutenus financièrement par l’Etat pour qu’ils puissent se consacrer entièrement à leur art et à la transmission de leurs techniques. On m’a dit, mais c’est à vérifier, qu’ils n’ont pas la permission de quitter le territoire national.

VIVANTAJ NACIAJ TREZOROJ

Oni konas la lokojn protektitajn de UNESCO ; temas pri naturaj lokoj, konstruitaj lokoj aŭ miksitaj lokoj. Laŭ mia scio nur Japanio protektas artistojn kaj manlaboristojn. Oni nomas ilin Vivantaj Naciaj Trezoroj. Ili estas finance subtenitaj de la Ŝtato, por ke ili povu sin dediĉi plene al sia arto kaj al ties transdono al lernantoj. Oni diris al mi, sed oni devas kontroli tiun informon, ke ili ne rajtas forlasi Japanion.

MIA VIVO 3

2009-03-29T00:54:00.000-07:00

JIDAI

2009-03-28T15:42:00.000-07:00

Fr : ère
Eo : erao
Jp : jidai

Edo: 1602 – 1868 (le Japon est fermé) (Japanio estas fermita)
Meiji : 1868 – 1912 (le Japon s’occidentalise) (Japanio okcidentiĝas)
Taisho : 1912 – 1926
Showa : 1926 – 1989
Heisei : 1989 –

Une ère correspond au règne d’un empereur.
Unu erao korespondas al regnotempo de unu imperiestro.

Sur la photo, on voit Heisei 20, qui correspond à 2008. (30 octobre)

Sur la foto oni vidas Heisei 20, kiu korespondas al 2008. (30an de oktobro)

KOTO

2009-03-28T15:28:00.001-07:00

SHODO

2009-03-28T15:23:00.000-07:00

fr: calligraphie
eo: kaligrafio
jp: shodo

SCEAU / SIGELILO

2009-03-28T15:17:00.001-07:00

Fr: sceau
eo: sigelilo (sigeli: sceller; ilo: outil)
jp: in

TOKYO 4

2009-03-28T14:39:00.001-07:00

KIMONO

2009-03-28T04:56:00.001-07:00

DROITS LINGUISTIQUES / LINGVAJ RAJTOJ

2009-03-26T16:51:00.000-07:00

Ecoutez Stefano Keller, secrétaire de la Société Suisse d'Espéranto et représentant de l'UEA à l'ONU à Genève, qui parle des violations des droits linguistiques. (Sur cette photo en chemise noire le 24 avril 2008)

http://www.youtube.com/user/EsperantoTv

Aùskultu Stefano Keller, sekretario de Svisa Esperanto Societo kaj reprezentanto de UEA che UN en Ghenevo, kiu parolas pri malrespekto de lingvaj rajtoj. (Sur tiu foto kun nigra chemizo la 24an de aprilo 2008)

http://www.youtube.com/watch?v=xCmY4msHLqk

Ecoutez Francesco Reale, Italien établi en Suisse, polyglotte chevronné bien que très jeunes, représentant de l'UEA à l'ONU à Genève. C'était le 16 décembre 2008.

Aùskultu Francesco Reale, Italon vivantan en Svislando, kiu estas lerta plurlingvulo kvankam li estas tre juna, reprezentanto de UEA che UN en Gheveno. Temas pri kunveno che UN la 16an de decembro 2008.

http://www.youtube.com/watch?v=bOJwaoF6CcI

DROITS LINGUISTIQUES

Actuellement, il y a de graves violations de ces droits sur la planète.
Les espérantophones sont particulièrement sensibles à ces questions, car ils pratiquent leur langue dans leur famille, leur région, leur pays, et disposent d’une langue neutre et internationale pour les contacts transculturels. En effet, une langue internationale NE peut PAS être une langue nationale. L’espéranto a été créé pour être une langue internationale.

LINVAJ RAJTOJ

Nuntempe okazas gravaj perfortoj al tiuj rajtoj en la mondo.
Esperantistoj estas aparte sentemaj pri tiuj aspektoj, ĉar ili parolas sian lingvon en sia familio, la regionan lingvon, la nacian lingvon, kaj plie havas neŭtralan internacian lingvon por la transkulturaj kontaktoj. Grave : internacia lingvo NE povas esti nacia lingvo ! Esperanto estis kreita por esti internacia lingvo.

Foto K. Kelmendi 2009-03-26

CUIRASSE / KIRASO

2009-03-26T05:24:00.000-07:00

Fr: cuirasse
eo: kiraso
jp: yoroi

fr: casque
eo: kasko
jp: kabuto

Les Japonais avaient des cuirasses en cuir et en soie (tissage). Poids 20kg.
Les Européens avaient des cuirasses en métal: poids 80kg.

Japanoj havis kirasojn el ledo kaj silko (teksajho). Pezo 20kg.
Eùropanoj havis kirasojn el metalo. Pezo 80kg.

KAWASAKI

2009-03-26T05:11:00.001-07:00

La ville de Kawasaki ressemble au lit d'une anguille, m'a-t-on dit: elle est toute allongée coincée entre Tokyo et Yokohama.
La urbo Kawasaki similas al angilonesto, oni diris al mi: ghi estas tute longa urbo, pinchita inter Tokyo kaj Yokohama.

Dans cette petite maison sympathique, à la propriétaire sympathique, j'ai passé deux jours tranquilles à me reposer... Non!!! A travailler sur mon ordinateur!!!

En tiu trankvila dometo, kies posedantino estas tute afabla, mi pasigis du trankvilajn tagojn ripozante.... Ne!!! Mi laboris per mia komputilo!!!

ODAWARA

2009-03-26T05:02:00.001-07:00

A Odawara, je suis reçue chez un ébéniste.
En Okawara, mi estas gasto che lignajhisto.

Trois photos montrent son matériel. Tri fotoj montras lian ilaron.

Visite de deux ateliers de marquéterie.

Vizito de du laborejoj pri lignajho.

Visite de mon 16e château au Japon.

Vizito de mia deksesa kastelo en Japanio.

FUJISAWA

2009-03-26T04:14:00.000-07:00

Je continue mon périple dans la région de Tokyo.
A Fujisawa, je rencontre une sympathique équipe de dames le matin lors d'un cours. Cinq d'entre elles me mènent à Enoshima, une île dans l'Océan Pacifique.

Mi plu vagadas en tokioa regiono.
En Fujisawa mi renkontas afablan virinan skipon matene dum kurso.
Kvin el ili akompanas min al Enoshima, insulo en Pacifika Oceano.

La journée se termine par un massage des pieds assez hilarant.

La tago finighas per piedmasagho ridiga.

YOKOHAMA

2009-03-25T00:23:00.001-07:00

Sur le trottoir.

Sur la trotuaro.

Pendant ma conférence, un participant a dessiné.

Dum mia prelego aùskultanto desegnis.

Superbe temple proche de mon campement nomade.

Belega templo proksima je mia nomada temdumejo.

Shomyoji

Sankeien: nom du jardin, nomo de la ghardeno

J'ai appris à "dresser" le thé.

Mi lernis "starigi" teon.

CLOCHES / SONORILOJ

2009-03-24T23:30:00.000-07:00

fr: cloche
eo: sonorilo
jp: kane

Suis-je en train de devenir campanophile ??

Les cloches m’intéressent car elles sont très différentes ici de celles de Suisse. En Suisse, il y a les cloches des vaches (cloches ou toupins), les cloches des églises, et celles-ci sonnent différemment selon que l’on est au nord de la Suisse ou au Tessin… Il y a la cloche du président ou de la présidente de l’Assemblée Fédérale qui sonne pour qu’il ou elle obtienne le silence. Elles ont le battant à l’intérieur.

Au Japon, elles ne sont pas dans une tour mais on leur construit une petite maison à elles à côté du temple ou du sanctuaire. (Voir ci-dessus)

Au Mont Hiei près de Kyoto et à Hiroshima, il y a une cloche pour la PAIX.

Je viens de découvrir à Odawara près de Tokyo les cloches des chevaux (ci-dessous, en anneau).

Mi ĵus malkovris en Odawara apud Tokyo sonorilojn por ĉevaloj (sube, ringformaj).

Au Japon, les cloches ont le battant à l’extérieur, sauf les grelots, les cloches de table et les cloches pour chevaux (ci-dessous).

Au Japon, il y a les « coupes » de méditation, posées sur un coussin, que l’on frappe pour obtenir un tintement long comme l’éternité….

jp: butsurin

Estas « bovloj » por meditado, ili kuŝas sur kuseno, oni frapas ilin por obteni sonon, kiu daŭras eterne….

Cloches de table.

jp: takure

Portablaj sonoriloj

Cloches de vent (?)
jp: furin
Ventosonoriloj

Et il y a les grelots (jp: kosuzu). De gros grelots (jp: waniguchi) sont suspendus dans les temples shinto au-dessus de l’entrée de l’édifice principal. Après l’offrande et la salutation, on frappe dans ses mains et on secoue le grelot à l'aide d'une longue corde.

Kaj estas tiuj rondaj sonoriloj preskaŭ fermitaj (jp: kosuzu). Grandaj tiaj (jp: waniguchi) pendas en la ŝintoismaj temploj super la enirejo de la ĉefa konstruaĵo. Post mondonaco kaj salutado oni frapas en siaj manoj kaj skuas la sonorilon.

Ĉu mi nun fariĝas « sonorilemulino » ? (la franca vorto estas aparte amuza…)

Sonoriloj interesas min, ĉar ili estas malsamaj ĉi tie ol en Svislando. En Svislando estas sonoriloj por bovinoj (du specoj), sonoriloj por preĝejoj, kaj tiuj lastaj sonoras malsame, se oni estas en norda parto de Svislando aù en Tiĉino (suda parto itallingva)… Estas la portabla sonorilo de la prezidanto de la Federa Asembleo, kiu sonoras, por ke li aŭ ŝi obtenu silenton. Tiuj sonoriloj havas internan frapilon.

En Japanio la sonoriloj ne estas en turo, sed oni konstruas por ili etan domon apud la templo aŭ sanktejo.

En Hiei san apud Kyoto kaj en Hiroshima estas sonoriloj de PACO.

En Japanio la sonoriloj havas eksteran frapilon, krom la rondaj fermitaj, la portablaj sonoriloj kaj la porĉevalaj sonoriloj.

Laŭ wikipedia « tintilo » validas por iuj iloj, kiuj produktas sonon, tio estas ankaŭ por iuj elektraj instalaĵoj ĉe pordo. Do: sonorilo estas tintilo.

PAIX 2 / PACO 2

2009-03-24T18:56:00.001-07:00

J’ai visité quatre musées de la paix au Japon : à Hiroshima, à Nagasaki, à Kyoto et à Oosaka.
J’en retire une impression mitigée et je réfléchis à cette activité : présenter la paix.
Dans ces musées, on présente la guerre de 1941-1945, qui fut dure pour les civils japonais, principalement à cause des deux bombes atomiques. Bien sûr il y a le problème de la mention des attaques japonaises en Asie durant la première moitié du XXe siècle ; dans certains musées, c’est le silence complet ; dans d’autres, ce sont des mentions courageuses. Mais ce n’est pas ici mon propos.
Je me demande si présenter la guerre suffit pour suggérer la paix aux générations actuelles. En fait, je ne pense pas.
C’est plus facile de présenter la guerre que de présenter la paix dans un musée. Je réfléchis à comment présenter la paix. J’ai déjà quelques idées…

Au Musée Peace Oosaka, j’ai parlé avec un responsable. Je lui ai dit que je ne voyais que la guerre dans son musée. Il a violemment réagi et m’a dit : « Nous présentons aussi la paix, c’est au troisième étage. N’avez-vous pas visité le troisième étage ? » On y est allés tout de suite. Là, j’ai vu la célèbre photo de Clinton ouvrant ses bras pour accueillir la poignée de main de Rabin et d’Arafat, et bien d’autres photos de chefs d’Etat et de tapis verts de conférences. Bien sûr, si les chefs d’Etat font la paix, c’est bien. Mais pouvons-nous leur faire confiance et compter sur eux ? J’ai un petit doute.

En 2003, il y a eu en Europe des manifestations populaires importantes contre un début de guerre en Irak. En tout on estime à 10 millions le nombre des manifestants. J’en étais. En Allemagne, ces manifestations ont pris une telle ampleur que le gouvernement a décidé de ne pas collaborer avec les USA dans cette entreprise. Le mouvement citoyen s’est fait entendre et a été décisif.

« Agissez !
Lorsqu’il parle d’une seule voix,
Le peuple a le pouvoir
De changer le monde ! »

Jody Williams

Elle a reçu le prix Nobel de la paix en 1997 pour la Campagne internationale pour l'interdiction des mines antipersonnel.

Mi vizitis kvar pacmuzeojn en Japanio, en Hiroshima, en Nagasaki, en Kyoto kaj en Oosaka.
Mi havas pri ili miksitan impreson kaj mi pripensas, kiel prezenti la pacon.
En tiuj muzeoj oni prezentas la militon de 1941-1945, kiu estis severa por japanaj civitanoj, ĉefe pro la du atombomboj. Kompreneble oni devas observi, ke la mencio pri la japanaj atakoj en Azio dum la unua duono de la dudeka jarcento estas diversaj : kelkaj muzeoj tute prisilentas ilin, aliaj mencias ilin kuraĝe. Sed ne estas mia nuna temo.
Mi demandas al mi, ĉu prezenti la militon sufiĉas por sugesti pacon al la nunaj generacioj. Fakte mi kredas ke ne.
Estas pli facile prezenti la militon en muzeo ol prezenti la pacon. Mi pripensas, kiel prezenti pacon. Jam mi havas kelkajn ideojn…

En Pacmuzeo en Oosaka mi parolis kun respondeculo. Mi diris al li, ke mi vidas nur militon en lia muzeo. Li forte reagis dirante: „Ni prezentas la pacon. Tio estas en la tria etaĝo. Ĉu vi ne vizitis la trian etaĝon ? » Ni tuj iris tien. Tie mi vidis la faman foton de Clinton, kiu malfermas siajn brakojn por la manpremo de Rabin kaj Arafat, kaj multajn aliajn fotojn de ŝtatestroj kaj de verdaj tapiŝoj por politikaj konferencoj. Kompreneble, se ŝtatestroj okupiĝas pri paco, estas bonege. Sed ĉu ni povas fidi ilin ? Ĉu ni povas kalkuli je ilia agado ? Mi iom dubas pri tio.

En la jaro 2003 estis en Eŭropo multnombraj popolaj manifestacioj surstrataj kontraŭ la komenco de la iraka milito. Oni taksis, ke estis proksimume 10 milionoj da homoj, kiuj manifestaciis. Mi estis unu el ili. En Germanio tiuj marŝadoj havis tiom fortan efikon, ke la registaro decidis ne kunlabori kun Usono en la iraka milito. La civitana movado tiris la atenton kaj estis decidiga.

« Agadu !
Kiam la popolo parolas unuvoĉe
Ĝi havas la povon
Ŝanĝi la mondon ! »

Jody Williams

Ŝi ricevis en 1997 la Nobel-pacpremion pro sia ago kontraŭ la landminoj.

JINRIKISHA

2009-03-20T17:17:00.001-07:00

Véhicule tiré par une personne.
Veturilo tirata de homo.

Ricksha, rickshaw... Esperante: rikiŝo

Fr : homme, humain
Eo : homo
Jp : jin

Fr : force
Eo : fortikeco
Jp : riki

Fr: roue
Eo: rado
Jp: sha

Véhicule inventé au Japon et répandu ensuite en Asie.
Veturilo inventita en Japanio kaj poste disvastigita en Azio.

DO

2009-03-20T16:03:00.000-07:00

Fr : la voie
Eo : la vojo
Jp : do, michi

道　

Sur le chemin, on avance, on progresse, on explore, on apprend, on approfondit.
On n’atteint jamais le but.
C’est l’effort d’une vie entière.

Sur la vojo oni antaŭeniras, oni progresas, oni eksploras, oni lernas, oni enprofundiĝas.
Oni neniam atingas la celon.
Temas pri klopodo de tuta vivo.

Sur mon parcours :

Enseignement des langues
Echanges éducatifs interculturels

Début de la pratique de l'aikido
Découverte et apprentissage de l’Espéranto
Enquête sur l’existence d’une formation de médiateurs en Suisse au niveau politique
Enseignement de l’Instruction civique
Enseignement de la résolution des conflits
Formation à « Ecole Instrument de Paix »
Formation à la Communication non-violente
Fondation de l’Association Suisse des Educateurs à la Paix
Rédaction d'un Curriculum complet sur l'éducation à la Paix
Contacts avec les pacifistes japonais
Fondation de Alvoko al Mondpaco AMO

Je vois tout le travail qui est devant moi.
J’ai la volonté et la motivation.
Aurai-je la force et l’efficacité ?

Sur mia vivpado :

Instruado de lingvoj
Edukaj interŝanĝoj interkulturaj
Komenco de praktikado de aikido
Malkovro kaj lernado de Esperanto
Enketo pri ekzisto de lertigado de pacperantoj en Svislando je politika nivelo.
Instruado de civitaneco
Instruado de konfliktosolvado
Lertigado ĉe „Lernejo ilo al la Paco“
Lertigado pri Senperforta Komunikado
Fondo de Svisa Asocio de Edukistoj al la Paco

Verkado de kompleta instruprogramo pri Pacedukado
Kontaktoj kun japanaj pacbatalantoj
Fondo de Alvoko al Mondpaco AMO

Mi vidas la laboron, kiu atendas min.
Mi havas volon kaj motivigon.
Ĉu mi havos forton kaj efikecon ?

PEUPLES / POPOLOJ

2009-03-20T15:44:00.001-07:00

LE 21 MARS : JOURNEE DES PEUPLES

Plusieurs pays ont des parlements à deux chambres : la France, l’Angleterre, l’Allemagne, les Etats-Unis d’Amérique, le Japon, la Suisse et d’autres que je ne connais pas. A l’ONU, il y a l’Assemblée Générale où chaque pays a une voix.

IL MANQUE L’ASSEMBLEE DES PEUPLES !!

ELLE EST A CRÉER !!

Je suis citoyenne du monde et membre des fédéralistes mondiaux.

LA 21AN DE MARTO : TAGO DE LA POPOLOJ

Pluraj landoj havas parlamentoj kun du ĉambroj : Francio, Britio, Germanio, Usono, Japanio, Svislando kaj aliaj, kiujn mi ne konas. Ĉe Unuiĝintaj Nacioj estas la Ĝenerala Asembleo, kie ĉiu ŝtato havas unu voĉon.

MANKAS ASEMBLEO DE LA POPOLOJ.

KREENDA STRUKTURO !!

Mi estas mondcivitano kaj membro de mondfederalistoj.